شگردها و نوآوری‌های مولانا در تصویرگری‌های«نمادین نفس» در غزلیات شمس-مطالعه موردی نمادهای جانوری

نمادگرایی در متون ادبی، یکی از کاربردی‌ترین و مهم‌ترین عناصر ِ تصویرگری محسوب می‌شود. در این مقاله، شگردهای مولانا در تصویرگری‌های «نمادین نفس» در غزلیات شمس-مطالعه موردی نمادهای جانوری مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. جامعه آماری، غزلیات شمس است. این مقاله با روش توصیفی، تحلیلی در صدد پاسخگویی به این پرسش هاست که در غزلیات مولوی برای تبیین نفس و حالات او از چه جانورانی به صورت ِنمادین بهره گرفته شده است و همچنین هر کدام از جانوران، چه ویژگی های نفس را تصویر می‌کنند؟ برای رسیدن به این منظور، نخست، به تعاریفی از نماد و نفس و انواع آن‌ها پرداخته شد سپس، نوآوری‌های خیال انگیز غزلیات، با ذکر نمونه‌هایی همراه با علّت قرارگرفتن این جانوران به عنوان نماد نفس مورد بررسی قرار گرفت و نمادهایِ حیوانیِ مربوط به نَفْس در غزلیات با استفاده از پیشینۀ فرهنگیِ هر یک بیان شد. نتایج حاصل از این پژوهش بیانگر این است که مولانا شاعری نمادگراست و در حوزۀ آفرینش تصاویر جانوری، مهارتی خلاقانه دارد و علاوه بر آن نشان می‌دهد که حیواناتی نظیر «سگ، خر، زاغ، گاو، مار، اسب، جغد، خوک، گرگ، روباه» از جملۀ جانورانی هستند که در غزلیات، رمزوارۀ آن‌ها، با توجه به صفات مهم ، هر جانور، نمادی از نفس امارّه و یا دیگر جنبه‌های آن قرار گرفته‌اند. به عنوان مثال، تمایلات نفسانی سگ ِ خفته ای، همانند « حرص، خشم، شهوت »هر کدام، از دل آدمی بیدار می‌شوند و به مردار دنیا حمله می‌کنند. همچنین در بین این حیوانات، بیشترین بسامد را، «سگ» با 17 نمونه به خود اختصاص داده است و سپس « خر و زاغ » با 7 مورد و «گاو» با 6 نمونه و «مار» با 5 نمونه و «اسب، جغد و خوک» هر کدام با 2 نمونه و «گرگ و روباه» هر کدام با یک نمونه به ترتیب از بسامد بالایی برخوردار هستند.

techniques and innovations of molana in the symbolic imagery of the ‘animal soul’ in the ghazals of shams - a case study of animal symbols”

symbolism in literary texts is considered one of the most practical and significant elements of imagery. this article examines and analyzes rumi’s techniques in the symbolic depiction of the self in the divan-e shams—with a particular focus on animal symbols. the statistical sample of this study is the divan-e shams. using a descriptive-analytical method, this article seeks to answer the questions: which animals are symbolically used in rumi’s ghazals to depict the self and its states, and what characteristics of the self are represented by each of these animals? to achieve this goal, first, definitions of symbols and the self, along with their various types, were provided. then, the imaginative innovations of the ghazals were examined by citing examples, along with the reasons these animals were chosen as symbols of the self. the animal symbols related to the self in the ghazals were explained by considering the cultural background of each. the results of this research indicate that rumi is a symbolist poet with a creative skill in crafting animal imagery. furthermore, it demonstrates that animals such as the dog, donkey, crow, cow, snake, horse, owl, pig, wolf, and fox are among those whose symbolic representations in the ghazals, considering the significant traits of each, serve as symbols of the commanding self or other aspects of it. for instance, the impulses of a sleeping dog, akin to greed, anger, lust, awaken from within man and attack the corpse of the worldly matters. additionally, among these animals, the highest frequency is attributed to the dog, with 17 instances, followed by donkey and crow with 7 instances each, cow with 6, snake with 5, and horse, owl, and pig each with 2 instances, while wolf and fox have one instance each in declining order of frequency .