واکاوی مفهوم و الگوی جامعه‌پذیری حوزوی

از جمله سازمان‌های آموزشی تربیتی موثر در ایران، حوزه‌های علمیه هستند. این نهاد به‌مثابهٔ عامل جامعه‌پذیری طلاب و مردم، آنان را برای پذیرش نقش‌های تخصصی، آموزش قواعد ارتباطی تربیتی در سبک زندگی جدید با حفظ شئون طلبگی، تبادل علمی و پیروی از هنجارهای حوزوی و علمی آماده می‌سازد. ازاین‌رو، این پرسش مطرح می‌شود که الگوی جامعه‌شناختی تحقق این فرایند چیست و الگو‌های جامعه‌پذیری در جامعه‌شناسی چه دلالت‌هایی برای فهم پدیدهٔ «حوزوی‌شدن» دارند؟ در این پژوهش، از روش «دلالت‌پژوهی» استفاده شده است. ابتدا دال‌هایی از متون جامعه‌شناسی استخراج گردید. سپس برای یافتن مدلول‌ها، داده‌های متنی، مشاهدات میدانی و تجربهٔ زیستهٔ طلاب گردآوری شد و در نهایت، با ژرف‌کاوی داده‌ها، پاسخ پرسش تحقیق استنباط گردید. نتایج نشان می‌دهند جامعه‌پذیری حوزوی فرایندی است که در آن سبک زندگی طلاب و زیّ ‌طلبگی نهادینه می‌شود. جامعه‌پذیری غالب در حوزه‌ها، تلفیقی از جامعه‌پذیری اجتماعی (سازمانی) و تربیت دینی است. ابعاد جامعه‌پذیری درون‌سازمانی حوزه شامل سه محور «شناختی، «عاطفی» و «انتظاری» است که مولفه‌هایی همچون آموزش رسمی، آموزش غیررسمی، انتظارات سازمانی و فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی را دربر می‌گیرد. مهم‌ترین یافتهٔ پژوهش آن است که الگوی جامعه‌پذیری حوزوی در دو شکل خطی و تعاملی قابل صورت‌بندی است. الگوی خطی غیررسمی و سیال بیشتر در حوزه‌های سنتی رایج است، در حالی ‌که الگوی تعاملی شامل مراحل جامعه‌پذیری شناختی، عاطفی و انتظاری بوده و با ساختارهای نوین ارتباطی و تربیتی همخوانی بیشتری دارد.

analysis of the concept and model of seminary socialization

among the influential educational and formative institutions in iran are the seminaries (ḥawzah). as agents of socialization for both students and the wider community, these institutions prepare individuals to assume specialized roles, to learn communicative and pedagogical norms within a new lifestyle while preserving clerical decorum, to engage in scholarly exchange, and to adhere to seminary and academic conventions. hence, the question arises: “what is the sociological model through which this process is realized, and what implications do sociological theories of socialization hold for understanding the phenomenon of “becoming seminary-trained” (ḥawzahization)”? this study employs the method of “semantic analysis of signification” (dalālat-pazhūhī). first, signifiers were extracted from sociological texts. then, in order to identify the signified ones, textual data, field observations, and the lived experiences of seminary students were collected. finally, through in-depth analysis of the data, the research question was addressed. the findings indicate that seminary socialization is a process in which the clerical lifestyle become institutionalized. the prevailing form of socialization in seminaries is a combination of organizational socialization and religious training. the dimensions of intra-organizational socialization in the seminary encompass three axes cognitive, affective, and normative which include components such as formal instruction, informal learning, organizational expectations, and educational and research activities. the principal finding of the study is that the model of seminary socialization can be formulated in two forms: linear and interactive. the informal and fluid linear model is more common in traditional seminaries, whereas the interactive model, which involves stages of cognitive, affective, and normative socialization, corresponds more closely with modern communicative and pedagogical structures.