تبیین پدیدارشناختی ارتباط روحانیت شیعه و مردم ایران (مطالعه موردی: شهر تهران)

پس از انقلاب اسلامی، همزمان با ورود روحانیت شیعه به ساختار قدرت و گسترش تجدد (مدرنیته) در سبک زندگی، رابطهٔ سنتی و نزدیک میان روحانیان و مردم دستخوش دگرگونی‌های بنیادین شد. با توجه به فقدان پژوهش‌هایی که تجربهٔ زیستهٔ مردم در مواجهه با روحانیت را بررسی کرده باشند، این تحقیق با رویکرد پدیدارشناسی، به واکاوی ابعاد و معانی این ارتباط از منظر مردم و روحانیان می‌پردازد. داده‌های پژوهش با بهره‌گیری از فن «مصاحبهٔ عمیق» و از طریق نمونه‌گیری هدفمند از بیست تن از مردم و ده تن از روحانیان شهر تهران گرداوری شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند رابطهٔ سنتیِ اعتمادمحور و قدسی، تحت تاثیر سیاست، رسانه، تغییر سبک زندگی و شکاف نسلی، به تعاملی چندلایه و متغیر تبدیل شده است. برداشت مردم اکنون آمیزه‌ای از احترام سنتی، بی‌تفاوتی و بی‌اعتمادی فعال است. بی‌اعتمادی غالباً ناشی از ورود مستقیم روحانیان به عرصهٔ سیاست، تجمل‌گرایی، فاصلهٔ اقتصادی و فرهنگی، ضعف ارتباطی، و غیبت آنان در میدان‌های روزمره و فضای دیجیتال است؛ عواملی که به فرسایش سرمایهٔ اجتماعی و نمادین انجامیده‌اند. در مقابل، حضور فعال روحانیت در مناسک مذهبی و مشارکت در حل مشکلات واقعی مردم، همچنان ظرفیتی مهم برای بازسازی ارتباط فراهم می‌آورد. تحلیل کلی نشان می‌دهد که بازسازی این رابطه مستلزم تلفیق سرمایهٔ اخلاقی با سرمایه‌های فرهنگی و اجتماعی، ایجاد شفافیت عملکرد، و سازگاری با قواعد ارتباط در میدان‌های سنتی و نوین است؛ اقدامی که می‌تواند هم اعتماد را احیا کند و هم جایگاه اجتماعی روحانیت را در شرایط معاصر تثبیت نماید.

phenomenological explanation of the relationship between shi‘a clergy and the iranian people (the case study of tehran)

after the islamic revolution, with the simultaneous entry of the shi'a clergy into the structures of power and the expansion of modernity in lifestyle, the traditional and close relationship between clerics and the public underwent fundamental transformations. given the lack of studies that examine people’s lived experience in their encounters with the clergy, this research using a phenomenological approach explores the dimensions and meanings of this relationship from the perspectives of both the public and the clerics. the research data were collected through in depth interviews and purposeful sampling of twenty residents and ten clerics in the city of tehran. the findings indicate that the traditional, trust based, and sacred relationship has under the influence of politics, the media, lifestyle changes, and the generational gap shifted into a multilayered and variable form of interaction. the public perception is now a mixture of traditional respect, indifference, and active distrust. this distrust often stems from the clergy’s direct involvement in politics, tendencies toward luxury, economic and cultural distance, weak communication, and their absence from everyday social spheres and the digital space-factors that have contributed to the erosion of their social and symbolic capital. conversely, the active presence of the clergy in religious rituals and their engagement in addressing people’s real problems still provides an important potential for rebuilding this relationship. the overall analysis shows that restoring this relationship requires integrating moral capital with cultural and social capital, ensuring transparency in performance, and adapting to the rules of communication in both traditional and modern spheres. such efforts can both revive public trust and strengthen the social standing of the clergy in contemporary conditions.