بازشناسی مولفه‌های محتوایی و ساختاری طبقات نگاری شیعه در عصر عباسی درآمدی بر سیر تدوین از آغاز تا قرن ششم هجری

در تاریخ‌نگاری اسلامی، نگارش «طبقات» توسط شیعیان، شیوه‌ای برای شناساندن ابعاد شخصیتی و درجه‌ی وثوق صحابه، تابعین، راویان حدیث، علوم و حرفه‌های مختلف است. این شیوه از قرن دوم به بعد در دوره‌ی عباسی آغاز شد و در سده‌های پنجم و ششم به اوج خود رسید. این نوشتار با رویکرد «توصیفی تحلیلی» در پی پاسخ به این سوال است که شیعه از آغاز قرن دوم تا پایان قرن ششم هجری چه مراحلی را در تدوین طبقات‌نگاری طی کرده است؟ یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد شیعیان در این زمینه آثار متعددی به رشته‌ی تحریر درآورده‌اند. این پژوهش کوشیده است تا در دوره‌ی عباسی، کتب طبقات شیعه را بررسی کند تا با استناد به منابع برجای‌مانده، مولفه‌های محتوایی و ساختاری طبقات‌نویسی شیعه مشخص گردد. مطالعه‌ی این آثار می‌تواند در شناخت، نقل و شرح جامع وضعیت سیاسی و اجتماعی دوره‌ی عباسی، مضامین تالیفات شیعه و نیز دیدگاه و سبک نگارش آنان در این حوزه موثر باشد. شیعه به سبب توجه ویژه به جایگاه امامان‰، بیشتر در باب ایشان، اصحاب و راویان ایشان ‌نگاشته است و این از ویژگی‌‌های ممتاز محتوای طبقات‌نگاری شیعه به‌شمار می‌رود، در حالی که اهل سنت با تاکید بر ضرورت ثبت و شناخت سیره‌ی نبوی و شناخت آن، به معرفی صحابه‌ی پیامبرˆ و راویان سیره به‌مثابه‌ی حلقه‌ی اتصال به شناخت روایات نبوی پرد‌اخته‌اند.

recognizing the content and structural components of the shi‘a stratification in the abbasid era (an introduction to the development process from the beginning to the 6th century ah)

in the islamic historiography, the writing of “stratifications” (ṭabaqāt) by shia scholars serves as a method to introduce the personal dimensions and degrees of trustworthiness of the companions, successors, narrators of hadith, and various sciences and professions. this method began in the 2nd century during the abbasid period and reached its peak in the 5th and 6th centuries. this paper, adopting a descriptive-analytical approach, seeks to answer the following question: “what stages did the shi‘a undergo in the compilation of stratifications from the beginning of the 2nd century to the end of the 6th century ah? the research findings indicate that the shia produced numerous works in this field. this study seeks to examine shia stratification books during the abbasid era to identify the content and structural components of shi‘a stratification writing based on the remaining sources. the study of these works can be instrumental in understanding, narrating, and comprehensively explaining the political and social conditions of the abbasid period, the themes of shi‘a writings, and their perspectives and writing styles in this domain. due to a particular emphasis on the imams’ status, the shi‘a have predominantly focused on writing about imams, their companions, and their narrators, which is considered a distinctive feature of shi‘a stratification content. in contrast, the sunni scholars have emphasized the necessity of documenting and understanding the prophetic biography and have introduced the companions of the prophet (peace is upon him) and the narrators of his biography as a link to understanding prophetic narrations.