تکالیف اجتماعی شهروندان و محرومیت از حقوق اجتماعی

زمینه و هدف: حق، امری طرفینی است و حقوق و تکالیف چنان به یکدیگرند آمیخته هستند که لاجرم هر حقی با تکلیفی به‌وجود می‌آید. از همین‌رو؛ به‌دنبال بحث «حق» و «حقوق» با مفهوم «تکلیف» و «تکالیف» نیز مواجه می‌شویم. به مانند حقوق شهروندی، منبع اصلی تکالیف شهروندی نیز قانون اساسی است که بر شهروند بر اثر رابطه شهروندی یا اقامت در کشور تحمیل‌شده و برای تخطی از آن ضمانت اجرای حقوقی پیش‌بینی شده است. از مهم‌ترین تقسیم‌بندی‌های تکالیف شهروندی، تقسیم تکالیف به تکالیف فردی و اجتماعی است. هدف از پژوهش حاضر تبیین تکالیف اجتماعی شهروندان و ضمانت اجراهای پیش‌بینی‌شده در قالب محرومیت از حقوق اجتماعی به‌عنوان کیفر است.روش پژوهش: پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی بوده که به روش کتابخانه‌ای – اسنادی به نگارش در آمده و از نظر هدف کاربردی است.یافته‌ها: تکالیف شهروندی در ارتباط مستقیم با نظم و عدالت اجتماعی قرار داشته و عدم التزام به آن ضمانت‌‌اجراهایی را در پی دارد که در برخی موارد منجر به محرومیت از حقوق اجتماعی می‌شود. مطابق قوانین جزایی ایران، ارتکاب برخی از جرائم، منجر‌به محرومیت از حقوق اجتماعی شده و مجرم نمی‌توانند در مدت زمان معین‌شده از حقوق اجتماعی بهره‌مند شوند. هر چند اصل بر موقتی بودن این محرومیت است اما در برخی از موارد ارتکاب جرم منتج به محرومیت دایمی فرد از حقوق اجتماعی می‌شود.نتیجه‌گیری: مصادیق محرومیت از حقوق اجتماعی به‌عنوان یک مجازات در قوانین و مقررات موضوع ایران بسیار گسترده و وسیع بوده و از این منظر با ایراداتی همراه است که می‌توان با در نظر گرفتن حقوق سایر کشورها، این مصادیق را محدود به موارد خاص کرده و در عوض به‌عنوان یک ضمانت‌اجرای حقوقی (نه کیفری) در نظر گرفت. در این حالت، قانون‌گذار می‌تواند ضمن این‌که با پیش‌بینی برخی از محرومیت‌های اجتماعی نظیر محرومیت مقطعی از رانندگی، محرومیت مقطعی از دریافت یارانه و نظایر این‌ها تاثیر موثری در بازدارندگی و مسئولیت‌پذیری ناقضین حقوق شهروندی داشته باشد؛ از اهداف اصلاحی نیز بهره گرفته و با اعمال محومیت از حقوق اجتماعی به‌عنوان یک ضمانت‌اجرای غیرکیفری، زمینه‌های بازاجتماعی شدن بزه‌کاران را فراهم کند.

social duties of citizens, and deprivation of social rights

background and purpose: rights are reciprocal, and rights and duties are so intertwined that every right necessarily gives rise to a duty. hence, following the discussion of the issues of right and rights, we also encounter the concept of duty and duties. similar to civil rights, the primary source of civic duties is the constitution, which is compulsory for citizens to observe, due to their citizenship or residence in the country, and legal guarantees are foreseen for violations of these duties. one of the most important classifications of civic duties is dividing duties into two categories: individual and social duties. the present research aims to explain the social duties of citizens and the guarantees foreseen in the form of deprivation of social rights as a punishment.method: the research is of descriptive-analytical type and has been written using a library-documentary method. it is also applied in terms of its purpose.findings: civic duties are directly related to social order and social justice, and failure to comply with them leads to guarantees, which in some cases result in deprivation of social rights. according to iranian criminal laws, committing certain crimes leads to deprivation of social rights, and criminals are deprived of enjoying social rights for a specified period. although, based on the nature of the principle, individuals are temporarily deprived of social rights, in some cases, committing a crime results in the permanent deprivation of the individual from social rights.conclusion: the instances of deprivation of social rights as a punishment in iranian laws and regulations are very extensive and broad, and from this perspective, it is associated with some drawbacks. by considering the rights in other countries, these examples can be bound to specific cases and, instead, could be considered as a legal (not criminal) guarantee. in this case, while the legislator may have a significant impact on deterring and taking responsibility for violators of civil rights by foreseeing some social deprivations such as temporary deprivation of driving, temporary deprivation of receiving subsidies, and the like, it may also benefit from reformative goals and create conditions for the resocialization of offenders by imposing deprivation of social rights as a non-criminal guarantee.