زبان قرآن به‌مثابه زبان نشانه؛ تحلیل نشانه‌شناختی آیات قرآن با تاکید بر توحید ربوبی و جهان‌شمولی تفسیر

این پژوهش با روش تحلیلی - تفسیری و با رویکردی نشانه‌شناختی به بررسی ماهیت زبان قرآن به‌مثابه «زبان نشانه» یا «نظامی از نشانه‌ها» می‌پردازد. با استناد به آیات و تاکید قرآن بر مفهوم «آیه» (نشانه‌بودن)، استدلال می‌شود که زبان قرآن فراتر از گزاره‌های عرفی یا علمی، مبتنی بر نظام نشانه‌شناختی است و قرآن نه‌تنها متنی دینی، بلکه شبکه‌ای از نشانه‌هاست که مخاطب را به کشف حقایق از طریق تعامل با نشانه‌ها و تامل در هستی و توحید ربوبی -با تکیه بر کلیدواژه «حق» در قرآن- فرامی‌خواند. تحلیل محتوایی و نقش توحید ربوبی در هدایت انسان نشان می‌دهد که زبان نشانه‌محور قرآن، راهی جهان‌شمول برای درک حق ارائه می‌دهد که وابسته به فرهنگ، دانش و تجربه فردی و اجتماعی است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که رویکرد نشانه‌محور قرآن، امکان تفسیر پویا و تطبیق‌پذیر با شرایط زمانی- مکانی مختلف را فراهم می‌سازد، بدون آنکه به یکتابودن حقیقت خدشه وارد شود. این پژوهش همچنین توحید ربوبی و نزدیکی به حق را به‌عنوان محوری برای وحدت‌بخشی به تفسیرهای متنوع از نشانه‌ها معرفی می‌کند؛ زیرا خداوند سراسر عالَم را نیز برپایه زبان نشانه آفریده است. یافته‌ها حاکی از آن است که خوانش نشانه‌شناختی از قرآن، راه حلی برای رفع تضاد میان ثبات حقیقت و تغییرپذیری تفسیرها است.

the language of the qur’an as a semiotic language: a semiotic analysis of qur’anic verses with emphasis on divine lordship (tawḥīd al-rububīyyah) and universality of interpretation

this study, employing an analytical-interpretative method with a semiotic approach, explores the nature of the language of the qur’an as a language of signs or a system of signs. referring to the qur’anic verses and the emphasis placed on the concept of āyah (sign), it is argued that the language of the qur’an goes beyond conventional or scientific statements and is based on a semiotic system. the qur’an is not merely a religious text but a network of signs that invites the reader to discover truths through interaction with these signs and reflection on existence, with a particular focus on the divine lordship (tawḥīd al-rububīyyah) and the key term truth (ḥaqq) in the qur’an. the content analysis and the role of tawḥīd al-rububīyyah in guiding humanity show that the semiotic language of the qur’an provides a universal path to understanding the truth, one that is not confined to individual or social cultural knowledge or experience. the findings indicate that the semiotic approach of the qur’an allows for a dynamic and adaptable interpretation across different temporal and spatial contexts without undermining the uniqueness of the divine truth. furthermore, this study introduces tawḥīd al-rububīyyah and closeness to the truth as central to unifying various interpretations of the signs, as god has created the entire world based on a language of signs. the results demonstrate that the semiotic reading of the qur’an offers a solution to reconcile the stability of divine truth with the variability of interpretations.