بررسی تطبیقی دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین درباره جایگاه عقل در مسائل توحیدی

مسئله جایگاه عقل در فهم معارف دینی، به ویژه در باب توحید، از دیرباز موضوع مباحثات گسترده‌ای در میان‌اندیشمندان اسلامی بوده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی، به مقایسه جایگاه و کارکرد عقل در فهم توحید از منظر دو جریان فکری تاثیرگذار یعنی وهابیت و اخوان المسلمین می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که وهابیت، برخلاف اخوان المسلمین، قلمرو عقل در فهم توحید را محدود کرده و به نوعی رویکردی حداقلی نسبت به آن دارد. این تفاوت در نگاه به عقل، پیامدهای قابل توجهی در فهم مفاهیم بنیادین توحید، از جمله براهین اثبات وجود خدا، تقسیم‌بندی توحید، اثبات صفات خداوند و تفسیر صفات خبری داشته است. رویکرد حداقلی وهابیت به عقل همچنین منجر به نفی برخی از آموزه‌های اسلامی همچون توسل، استغاثه و ولایت تکوینی اولیاء شده است. در مجموع، این پژوهش نشان می‌دهد که اختلاف در نگاه به عقل، به تفاوت‌های چشمگیری در فهم و تفسیر آموزه‌های توحیدی در میان وهابیت و اخوان المسلمین منجر شده است.

comparative study of the views of wahhabism and the ekhavānul muslimin on the role of reason in theological issues of monotheism

the role of reason in understanding religious knowledge, especially regarding monotheism, has long been a subject of extensive debate among islamic thinkers. this study aims to conduct a comparative analysis of the role and function of reason in understanding monotheism from the perspective of two influential intellectual movements, namely wahhabism and the ekhavānul muslimin. the findings of the study indicate that, unlike the ekhavānul muslimin, wahhabism has limited the scope of reason in understanding monotheism and adopts a more minimalistic approach toward it. this difference in the view of reason leads to significant consequences in understanding the fundamental concepts of monotheism, such as the arguments for the existence of god, the categorization of monotheism, the proof of god’s attributes, and the interpretation of the attributes of god. wahhabism’s minimalistic approach to reason also results in the denial of certain islamic teachings such as intercession (tawassul), seeking help (istighāthah), and the concept of the creative authority (wilāyat takwīnīyyah) of the saints. overall, this study demonstrates that the difference in the perception of reason has led to considerable variations in the understanding and interpretation of monotheistic teachings between wahhabism and the ekhavānul muslimin.