بررسی معنای واژه‌ی «ضرب» در قرآن بر اساس نظریه‌ی روح معانیبا تاکید بر روابط هم نشینی

بی‌تردید، قرآن کریم به عنوان کلام الهی، دارای معانی و لایه‌های متعددی است که فهم دقیق آن، همواره از دغدغه‌های اصلی مفسران و اندیشمندان بوده است. با این وجود، برخی از واژگان قرآنی، به دلیل گستردگی معنایی و کاربردهای متنوع، همواره محل اختلاف نظر و تفسیرهای گوناگون بوده‌اند. واژه «ضرب» از جمله این واژگان است که در آیات متعددی به کار رفته و معانی ظاهراً متفاوتی از آن برداشت شده است. از آنجایی که دست‌یابی به فهمی جامع و منسجم از این واژه، با توجه به نقش محوری آن در فهم آیات و استنباط معارف قرآنی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است، پژوهش حاضر با هدف بررسی معنای واژه «ضرب» در قرآن کریم بر اساس نظریه «روح معانی» در فلسفه و عرفان و با تاکید بر روابط هم‌نشینی واژگانی انجام شده است. در این پژوهش، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع معتبر لغوی و تفسیری، ابتدا به تبیین مبانی نظریه «روح معانی» پرداخته و سپس، با تحلیل کاربردهای مختلف واژه «ضرب» در آیات قرآن و بررسی روابط هم‌نشینی آن با سایر واژگان، تلاش شده است تا معنایی عام و فراگیر برای این واژه ارائه شود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که می‌توان واژه «ضرب» را به معنای «وقوع و ظهور پدیده‌ای با هدف ایجاد تاثیر، انتقال و تحول از حالتی به حالت دیگر» تعریف نمود و این معنا، قابلیت انطباق بر تمامی مصادیق استعمالی آن در قرآن را داراست. این پژوهش ضمن ارائه تفسیری نوآورانه از واژه «ضرب»، بر اهمیت نظریه «روح معانی» در تفسیر قرآن تاکید می‌کند و راه را برای تحقیقات بیشتر در این زمینه هموار می‌سازد.

a study of the meaning of the word ḍarb in the qur’an based on the theory of the spirit of meaningswith emphasis on collocational relationships

undoubtedly, the qur’an, as the divine word, possesses multiple layers of meaning, and achieving an accurate understanding of it has always been a primary concern for exegetes and scholars. nevertheless, some qur’anic terms, due to their semantic breadth and diverse applications, have been subjects of differing interpretations and debate. the term ḍarb is one such word, appearing in multiple verses with seemingly varied meanings. since attaining a comprehensive and coherent understanding of this term is essential, given its central role in interpreting verses and deriving qur’anic teachings, the present study aims to investigate the meaning of ḍarb in the qur’an through the lens of the spirit of meanings theory in philosophy and mysticism, with a focus on the word’s collocational relationships. utilizing a descriptive-analytical method and relying on authoritative lexical and exegetical sources, the study first explicates the theoretical foundations of the spirit of meanings theory. subsequently, it analyzes the diverse usages of ḍarb in qur’anic verses and examines its collocational relations with other words to propose a general and encompassing meaning for the term. the findings suggest that ḍarb can be defined as the occurrence and manifestation of a phenomenon aimed at producing an effect, facilitating transmission, and transformation from one state to another, a definition that is applicable to all instances of its use in the qur’an. this study offers an innovative interpretation of ḍarb and highlights the significance of the spirit of meanings theory in qur’anic exegesis, thereby paving the way for further research in this field.