|
|
نسبت حافظ با مجبره و اشاعره
|
|
|
|
|
نویسنده
|
مشهدی نوشآبادی محمد
|
منبع
|
پژوهش زبان و ادبيات فارسي - 1390 - شماره : 23 - صفحه:123 -135
|
چکیده
|
یکی از مباحث مهم درباره شعر و اندیشه حافظ، مبحث جبرگرایی است. گرچه محققان از جنبههای گوناگون این مسیله را مطالعه کردهاند؛ این موضوع نیز مانند بسیاری از موضوعات مربوط به حافظ محل مناقشه است. برخی از محققان، جبرانگاری حافظ را تایید کردهاند، گرچه در اشعریگرایی او اتفاق ندارند؛ بیشتر آنان در این نکته تامل کرده و اندیشه حافظ را ورای عقیده مجبره و اشاعره میدانند. در این مقاله ضمن طرح اینگونه دیدگاهها به این نکته توجه شده که موضوع اختلاف اشاعره و معتزله بر سر فعل ارادی انسان است و هر عقیده جبری را نمیتوان دیدگاهی اشعری و حتی مومنانه تلقی کرد. سپس نگاه رندانه حافظ به جبر مطالعه و با شواهد متعدد از دیوان وی، نشان داده شده که حافظ اینگونه اشعار را در جواب ملامتگرانی آورده که وی را به عشق و رندی متهم میکنند. سرانجام نیز دیدگاه محققانی که با این عقیده همسو هستند مطرح شده است. نتیجه پژوهشهای مقاله نشان میدهد که بیشتر ابیات حافظ که ظاهری جبرگرا دارد، در مقام مجادله با ملامتگران و ناظر بر مهمترین ایراد معتزله بر جبرگرایان است. بنابر این نه تنها جبری و اشعری مسلکبودن حافظ را اثبات نمیکند، بلکه دلیلی بر اختلاف فکری حافظ با آنان است.
|
کلیدواژه
|
حافظ ,جبر ,اشاعره ,تقدیرگرایی و رندی ,Hafez ,determinism ,Ash’rite ,fatalism ,profligacy
|
آدرس
|
دانشگاه شهید مدنی آذربایجان, ایران
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Authors
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|