دگرگونی صورت و معنا در گونه ادبی خمریه و ساقی‌نامه

ساقی‌نامه، یکی از انواع شعری است که در دامان شعر غنایی زاده شد. این گونۀ ادبی با دگرگونی و تنوع در ساختار شکلی و محتوایی، در ادوار مختلف بسط یافته، درون مایه‌های تازه‌ای از قبیل موضوعات عرفانی، مسائل سیاسی، انتقادی و اعتراضی مورد توجه شاعران قرار گرفت. مطالعۀ ساقی‌نامه‌ها نشان می‌دهد که این گونه ادبی باید حاصل دگرگونی در صورت و محتوای خمریه باشد. پس از آن، دستگاه‌های مختلف زبانی، بلاغی و فکری ساقی‌نامه نیز در بستر تحولات تاریخی تغییر کرده و عنصر غالب آن در فرم و محتوى دیگرگون شده است. از این‌رو در پژوهش حاضر، ابتدا به بررسی ریشه و زایش ساقی‌نامه از دل خمریه به ‌عنوان یک گونه ادبی پرداخته‌ایم. پس از آن با مقایسه نشانه‌های پرکاربرد خمریه و ساقی‌نامه در دستگاه‌های زبانی و بلاغی و فکری، تحول گونه ساقی‌نامه، با روش توصیفی- تحلیلی از طریق استقرار از ابتدا تاکنون بررسی شده است. حاصل پژوهش نشان می‌دهد که ساقی‌نامه‌های اولیه با تاسی از خمریه و نشانه‌های زبانیِ اغتنام فرصت و الفاظ باده‌گساری آغاز شده، با تحولات اجتماعی و فرهنگی و دینی به‌تدریج لایه‌های معنایی متفاوتی (تمثیلی، عرفانی، رمزی، سیاسی) یافته و در نتیجه ساختار نوع ادبی خمریه در روند تاریخی خود به ساقی‌نامه منتهی شده است.

the transformation of form and meaning in the literary genre of khamriyeh and saqinameh

saqinameh is a form of poetry that originated within the genre oflyrical poetry. this type of literature has evolved with changes in form and content, introducing new themes such as mystical, political, critical, and protest issues in different periods. it appears that saqinameh was merely a transformation in the form and content of khamriyeh. from these formal and content transformations, various linguistic, rhetorical, and intellectual devices of saqinameh have also evolved in the contextof historical developments, and their dominant element has changed form and content. in this study, the author first explored the origin and development of saqinameh as a literary genre, comparing the linguistic, rhetorical, and intellectual elements of khamriyeh and saqinameh. the evolution of saqinameh was investigated using an inductive-analytical method from its inception to the present day. the research results indicate that the literary genre of khamriah evolved, eventually leadingto the development of saqinameh. early saqinameh were influenced by khamriyeh and incorporated linguistic elements related to seizing opportunities and the words of the wind. over time, these works became intertwined with social, cultural, and religious developments, and they came to convey various meanings, including allegorical, mystical, and political interpretations.