کاربرد نظریه شناخت اجتماعی در مدل‏ سازی رفتار کشاورزان به منظور ترغیب ایشان به انتخاب الگوی کشت کم آب بر

ترویج کشت محصولات کم‌آب‌بر مانند گیاهان دارویی به‌جای محصولات پرآب‌بر یکی از راهکارهای توصیه‌ شده برای کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی و مقابله با کم‌آبی است. با این وجود، پذیرش داوطلبانه و مشارکت فعال کشاورزان کلید موفقیت در اجرای چنین اقداماتی است. بنابراین در ترویج چنین رفتاری لازم است درک مناسبی از رفتار کشاورزان و عوامل موثر بر آن‌ها وجود داشته باشد. با توجه به نقش اساسی حوزه روانشناسی محیط‌زیستی در شناخت رفتار انسان، این مقاله به‌دنبال بررسی عوامل اجتماعی-روانشناختی موثر بر رفتار کشاورزان در قبال تغییر الگوی کشت از محصولات پرآب‌بر به گیاهان دارویی است. در این راستا، یک پرسشنامه ساختاریافته براساس نظریه شناخت اجتماعی براساس مرور عمیقی بر ادبیات پیشین توسعه داده شد. پس از تایید روایی محتوایی و صوری پرسشنامه توسط کشاورزان و متخصصان و نیز تایید پایایی آن در یک نمونه پایلوت و از طریق بررسی ضریب آلفای کرونباخ، نسخه نهایی پرسشنامه در میان جامعه هدف تحقیق یعنی کشاورزان ساکن در دشت سجاسرود استان زنجان توزیع شد. نهایتاً از طریق مصاحبه رو در رو با 184 از میان حدود 400 کشاورز داده‌های لازم جمع‌آوری شد که در مقایسه با معیارهای تحقیقاتی، حجم نمونه تحقیق مناسب است. همچنین، برای تحلیل داد‌ه‌ها از رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری با روش حداقل مربعات جزئی از طریق نرم‌افزار smartpls بهره گرفته شد. پس از تایید مدل اندازه‌گیری از طریق ارزیابی روایی و پایایی سازه‌ای مدل اندازه‌گیری که شامل روایی همگرا و تشخیصی است، نتایج مدل ساختاری نشان داد که نظریه شناخت اجتماعی، توانست به ترتیب 56 و 49 درصد از واریانس تمایل و رفتار کشاورزان در کشت گیاهان دارویی را پیش‌بینی کند. همچنین، انتظار نتیجه مهم‌ترین پیش‌بینی‌کننده تمایل بود و تمایل نیز خود، به‌عنوان مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده رفتار ظاهر شد. یافته‌های مقاله حاضر نه‌تنها می‌تواند بینش مناسبی به پژوهشگران ارائه کند، بلکه راهنمای موثری را نیز در اختیار سیاست‌گذاران برای پیاده‌سازی سیاست‌های کارامدتر قرار دهد. در این زمینه، سیاست‌های متعددی مانند فرهنگ‌سازی و آموزش کشاورزان به‌منظور ترویج کشت گیاهان دارویی در میان کشاورزان ارائه شده است.

application of social cognitive theory in modeling farmers' behavior to encourage them to choose low-water-demand cropping patterns

promoting the cultivation of low-water-demand crops، such as medicinal plants، instead of high-water-demand crops is one of the recommended strategies for reducing water consumption in agriculture and combating droughts. however، voluntary adoption and active participation of farmers are key to the success of such initiatives. therefore، in promoting such behavior، it is essential to have a proper understanding of farmers' behaviors and the factors influencing them. considering the fundamental role of environmental psychology in understanding human behavior، this article seeks to examine the socio-psychological factors that affect farmers' behavior regarding the shift in cropping patterns from high-water-demand crops to medicinal plants. in this regard، a structured questionnaire was developed based on social cognitive theory following an in-depth review of the existing literature. after confirming the content and face validity of the questionnaire by farmers and experts، as well as verifying its reliability through a pilot sample using cronbach's alpha coefficient، the final version of the questionnaire was distributed among the target population of the study، namely farmers residing in the sojasrood plain in zanjan province. ultimately، data were collected through face-to-face interviews with 184 out of approximately 400 farmers، which was adequate in comparison to research standards. additionally، for data analysis، a structural equation modeling approach using partial least squares was employed through smartpls software. after confirming the measurement model through the evaluation of construct validity and reliability، which includes convergent and discriminant validity، the results of the structural model showed that social cognitive theory could predict respectively 56% and 49% of the variance in farmers' intention and behavior towards cultivating medicinal plants. furthermore، outcome expectancies were found to be the most significant predictor of intention while intention itself emerged as the most crucial determinant of the behavior. the findings of this study not only provide valuable insights for researchers but also serve as an effective guide for policymakers in implementing more efficient policies. in this context، various strategies such as cultural promotion and education of farmers have been proposed to encourage the cultivation of medicinal plants among farmers.