بررسی پیشران های تاب آوری بهره برداران شبکه آبیاری و زهکشی سفیدرود در مقابل کم آبی با استفاده از راهبرد معیشت پایدار

استان گیلان از قطب ‌های تولیدکننده برنج در ایران است که عمده آب آبیاری شالیزار های این استان از طریق شبکه آبیاری و زهکشی سفید رود تامین می‌ شود. کاهش آورد رودخانه سفیدرود به استان گیلان و مدیریت نامناسب منابع آب سبب تشدید کم آبی در طول دوره زراعی شده است. این پژوهش با هدف شناسایی و الویت‌ بندی پیشران های اثرگذار بر تاب ‌آوری بهره ‌برداران شبکه آبیاری و زهکشی سفیدرود در مقابل کم آبی با استفاده از شاخص‌ های به کار رفته در پژوهش‌ های مرتبط و نظر نخبگان نمونه طراحی شد. راهبرد مدنظر در طراحی درخت تصمیم معیشت پایدار است. این درخت تصمیم جامع شامل پنج معیار، 17 زیرمعیار، 55 زیرزیرمعیار و 78 زیرزیرزیرمعیار است. ابزار پژوهش پرسشنامه مقایسه زوجی است که توسط 15 نفر از خبرگان نمونه تکمیل شد و با استفاده از فرآیند سلسله مراتبی خاکستری و نرم‌‎افزار اکسل داده ‌های جمع‌ آوری شده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که سرمایه طبیعی با وزن نسبی 41/91 درصد مهم ترین پیشران تاب‌ آوری بهره‌ برداران شبکه آبیاری و زهکشی سفیدرود در مقابل کم ‌آبی است. سرمایه‌ های مالی، فیزیکی، انسانی و اجتماعی به ترتیب در رتبه‌ های دوم تا پنجم قرار گرفتند. زیرمعیارهای مقدار آب قابل استفاده برای آبیاری، کمبود منابع آب، و درک شالیکاران از کم آبی در آینده، به ترتیب با وزن های نسبی 36/67، 33/11، و 31/18 درصد به عنوان شاخص‌ های بسیار تاثیر گذار بر تاب ‌آوری شالیکاران در مقابل کم آبی ذیل سرمایه طبیعی شناسایی شدند. کاربرد یافته‌ های پژوهش در تدوین برنامه عملیاتی تاب ‌آوری بهره‌ برداران شبکه در مقابل کم‌ آبی می ‌تواند راهگشا باشد.

investigating the drivers of the resilience against water scarcity among sefidroud irrigation and drainage network beneficiaries using a sustainable livelihood strategy

guilan province is one of the hobs of rice production in iran and most of the irrigation water for paddy fields in this province is supplied through the irrigation and drainage network of sefidroud river. the decrease in sefidroud river inflow to guilan province and the improper management of water resources have caused the water shortage during the agricultural period. this research aimed at identifying and prioritizing drivers that affect the resilience of beneficiaries in sefidroud irrigation and drainage network against water shortages using the indicators used in related researches and the opinion of sample experts. the sustainable livelihood is the strategy considered in designing the decision tree. this comprehensive decision tree includes five criteria، 17 sub-criteria، 55 sub-sub-criteria and 78 sub-sub-sub-criteria. a paired comparison questionnaire is used as the research tool which was completed by 15 sample experts and the collected data of which was analyzed using the gray hierarchical process and excel software. the results showed that natural capital with a relative weight of 41.91% is the most important driver for the resilience of beneficiaries against water scarcity in sefidroud irrigation and drainage network. financial، physical، human، and social capitals were respectively ranked second to fifth. the sub-criteria of the amount of water that can be used for irrigation، the lack of water resources، and the perception of paddy farmers about water scarcity in the future، were identified as highly influential drivers on the resilience of paddy farmers against water scarcity under natural capital with relative weights of 36.67، 33.11، and 31.18 percent، respectively. the research findings can be a way forward in formulating an action plan for the resilience of network operators against water scarcity.