بررسی تطبیقی و انتقادی مساله توحید در اندیشه شیخ احمد سرهندی و محمد بن عبدالوهاب

مسئله تحقیق در این پژوهش رد ادعای برخی از علماء وهابی مبنی بر همسان انگاری مفهوم توحید در نظام فکری، شیخ احمد سرهندی (971-1034 ق/1564-1624 م)، و محمد بن عبدالوهاب (1115-1206 ق/1703-1792 م) است، روش تحقیق در این نوشتار به روش تحلیلی و تطبیقی است، یافته های تحقیق نشان می دهد که علی‌رغم اشتراکات لفظی و کلی در دعوت به توحید، تفاوت‌های ماهوی و بنیادینی در روش‌شناسی، مبانی معرفت‌شناختی، تعاریف اقسام توحید، گستره و مصادیق شرک و رویکرد به مسائلی چون استغاثه، توسل و جایگاه اولیاء در اندیشه آنان وجود دارد. نظام توحیدی سرهندی، در کلام ماتریدی، طریقت نقشبندیه و تجربه عرفانی مبتنی بر «وحدت شهود» ریشه دارد، بر خلاف خوانش ظاهرگرا، نقل‌محور و تجسیم‌پذیر افراطی محمد بن عبدالوهاب، که منجر به تعریفی موسع از شرک در عبادت و تکفیر بسیاری از اعمال رایج در میان مسلمانان می‌شود.

a comparative and critical study of the issue of monotheism in the thoughts of sheikh ahmad sarhindi and muhammad ibn abdul wahhab

the research issue in this study is to refute the claim of some wahhabi scholars that the concept of monotheism is identical in the intellectual system of sheikh ahmad sarhindi (971-1034 ah/1564-1624 ad) and muhammad ibn abdul wahhab (1115-1206 ah/1703-1792 ad). the research method in this paper is analytical and comparative. based on the findings of this study، it is proven that despite the verbal and general commonalities in calling for monotheism، there are substantial and fundamental differences in epistemological foundations، methodology، definitions of types of monotheism، scope and examples of polytheism، and approaches to issues such as seeking help، seeking refuge، and the position of the saints in their thought. because sarhindi's monotheistic system is rooted in matridi theology، the naqshbandiyya order، and a mystical experience based on the unity of intuition، unlike the externalist، narrative-oriented، and highly materialistic reading of muhammad ibn abdul wahhab، which leads to an expansive definition of polytheism in worship and the excommunication of many common practices among muslims.