بررسی تطبیقی اراده الهی از منظرعلامه حلی و فیاض لاهیجی

مسئله «اراده الهی» از جمله مباحث کلامی است که متکلمان اسلامی دیدگاه‌های متفاوتی در مورد آن ارائه نموده‌‌اند. ما در این مقاله با روش کتابخانه‌ای و با مراجعه به آثار کلامی، به بررسی تطبیقی مساله اراده الهی ازدیدگاه دو اندیشمند برجسته مدرسه حلّه و اصفهان، یعنی «علامه حلی» و «فیاض لاهیجی»خواهیم پرداخت. یافته های تحقیق نشان می‌دهد که علی‌رغم شباهت‌های این دو متفکر، آنها در ذاتی یا فعلی بودن اراده اختلاف نظر دارند. از این رو علامه حلی اراده را صفت ذات می‌داند ولی فیاض قائل به حدوث اراده است و اراده اجمالی را همان علم می‌داند که صفت ذات خواهد بودو تحقق اراده به معنای حدوث را اراده تفصیلی و صفت فعل می‌داند. اما علت اختلاف دیدگاه در این دو حوزه فکری تفاوت درنگاه معرفت‌شناسی آن‌هاست؛ زیرا رویکرد متکلمان درمدرسه حلّه درقبال«اراده الهی»رویکردی فلسفی است، اما در مقابل متکلمان مدرسه اصفهان علاوه بر رویکرد فلسفی رویکردی نص‌گرایانه را نیز دنبال می‌کنند.

a comparative study of divine will as viewed by allamah hilli and fayyaz lahiji

the issue of divine will is one of the theological topics on which there may be found various views among islamic theologians. in this article, using a library method and referring to theological works, we study the issue comparatively with regard to the perspective of two prominent thinkers of the hilla and isfahan schools, allamah hilli and fayyaz lahiji. the findings of the research show that despite the similarities of these two thinkers, they disagree on whether will is essential or actual. therefore, allamah hilli considers will to be an attribute of essence, but fayyaz believes in the occurrence, huduth, of will and considers general will to be the same knowledge that will be an attribute of essence, and considers the realization of will in the sense of occurrence to be detailed will and an attribute of act. however, the reason for the difference in views in these two areas of thought is the difference in their epistemological views. because the approach of the theologians in the hillah school towards the divine will is a philosophical approach, but in contrast, the theologians of the isfahan school follow a textualist approach in addition to the philosophical approach.