حکمرانی خوب: چالش‌ها و فرصت‌های بافتار بومی ایران در نیل به توسعه پایدار سلامت

مقدمه: توسعه پایدار را می‌توان تلفیق معنادار اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی با دستیابی به حداکثر رفاه و سلامت انسان دانست، به‌گونه‌ای که به توانایی‌های نسل آینده برای برآوردن نیازهای‌شان آسیبی وارد نشود. از مهم‌ترین راه‌های برقراری توسعه پایدار می‌توان به سازوکارهای حکمرانی خوب به‌عنوان یک عامل در ایجاد، حفظ و ارتقای سلامت انسان‌ها و جوامع اشاره کرد. مطالعه حاضر با هدف ارایه تعریف جامع حکمرانی و مولفه‌های آن، با تمرکز بر سلامت، و ارائه مروری بر چالش‌ها و فرصت‌های حکمرانی خوب و توسعه پایدار سلامت در بافتار بومی ایران انجام شده است.مواد و روش کار: مطالعه حاضر یک مطالعه مروری است. در این مطالعه، کلیه مقالات منتشرشده در scopus و pubmed به زبان فارسی و انگلیسی بدون درنظر گرفتن محدودیت زمانی تا پایان شهریور 1402 مورد توجه قرار گرفتند.یافته‌ها: طبق تعریف بانک جهانی، حکمرانی شامل «سنت‌ها و نهادهایی» است که اقتدار در یک کشور، توسط آنها برپا می‌شود. مشارکت، پاسخگویی، حاکمیت قانون، عدالت و برابری، شفافیت، کنترل فساد و اثربخشی و کارایی از جمله مولفه‌های تکرار شونده حکمرانی در الگوهای مختلف هستند.تاکنون چارچوب‌ها، مدل‌ها و مولفه‌های متعددی برای حکمرانی ارائه شده است. برای مطالعات حوزه نظام سلامت الگوی پنج مولفه‌ای حکمرانی که اولین بار در سال 2018 معرفی شد و صرفا برای بررسی وضعیت حکمرانی سلامت در کشورهای با درآمد کم و متوسط پیش‌بینی شده است، از پرکاربردترین الگوها است. همچنین، روند رو به بهبود در شاخص‌هایی نظیر نرخ مرگ و میر نوزادان، نرخ مرگ و میر کودکان زیر یک سال، نرخ مرگ و میر کودکان زیر پنج سال، نرخ مرگ و میر مادران و نیز شاخص‌های توسعه انسانی نشان‌دهنده فرصت‌هایی برای حکمرانی خوب در ایران هستند. روند افزایشی مرگ و میر ناشی از تصادفات، بدتر شدن کیفیت هوا، آلودگی و فرسایش خاک، بیکاری و تورم حکمرانی خوب در کشور را با چالش هایی مواجه می کند. همچنین، نبود نظام نظارت و پایش کارآمد، کمبود شفافیت و پاسخ‌گویی، مشارکت ناکافی ذی‌نقشان مرتبط، مدیریت ضعیف تعارض منافع و فساد، هماهنگی و همکاری ضعیف بین و درون بخشی، عدم استفاده از داده‌های علمی و شواهد محکم در سیاست‌گذاری‌ها و کمبود فرهنگ و ارزش‌های حکمرانی خوب از جمله عواملی هستند که  ترویج و استقرار معنادار حکمرانی خوب در نظام سلامت ایران را با چالش مواجه ساخته‌اند.نتیجه‌گیری: به‌نظر می‌رسد نظام سلامت برای توفیق در پاسخ‌دهی به نیازها و انتظارات مردم، نیازمند اجرای اصول حکمرانی خوب است. این مطالعه پیشنهاد می‌دهد ضمن ایجاد محیط توانمندساز برای اجرای موثر حکمرانی خوب در راستای نیل به توسعه پایدارسلامت، مدیریت موقعیت‌های تعارض منافع در نظام سلامت، ایجاد شفافیت و بهره‌گیری از رویکرد نهادی جهت ایجاد ساختارهای اجرایی و ابزارهای لازم برای پایش و ارزشیابی این اقدامات در دستورکار سیاست گذاران قرار گیرد.

good governance: challenges and opportunities of iran's context in achieving sustainable health development

objective(s): sustainable development entails a meaningful integration of economic, social, and environmental goals with human well-being, without harming the capacities of future generations to meet their needs. good governance mechanisms are crucial for fostering sustainable development, which in turn contributes to creation, maintenance, and promotion of individuals and communities’ health. this study aims to provide a comprehensive definition of governance and its components, with a focus on health, and provide an overview of the challenges and opportunities of good governance and sustainable health development in iran.methods: this is a review study. we considered all published articles in scopus and pubmed in farsi and english, regardless of time limit until september 22, 2023.results: according to the world bank, governance includes traditions and institutions by which authority is established in a country. so far, many frameworks, models and components have been introduced for governance. for health system studies, the five-component model of governance, which was first introduced in 2018, is one of the most widely used models. participation, accountability, rule of law, equity and equality, transparency, corruption control, effectiveness and efficiency are among the recurring components of governance in different models. besides, the improving trends in indicators such as the neonatal mortality rate, infant mortality rate, under-five mortality rate, maternal mortality rate, and human development indices represent opportunities for good governance in iran. conversely, the increasing trends in deaths caused by accidents, deteriorating air quality, soil pollution and erosion, unemployment, and inflation have been posing challenges to good governance in the country. moreover, several factors have hindered the promotion of good governance in iran’s health system. these include the lack of an efficient monitoring and evaluation system, inadequate transparency and accountability, insufficient participation of relevant stakeholders, weak management of conflicts of interest and corruption, insufficient coordination and cooperation between and within departments, inadequate use of scientific information and solid evidence in policies, and fragile acceptance of  good governance concept as a fundamental value.conclusion: it appears that the health system needs to implement the principles of good governance in order to successfully respond to the needs and expectations of the people. we suggest that, while creating an enabling environment for the effective implementation of good governance in line with the sustainable development goals, managing conflict of interest situations in the health system, transparency, and the use of institutional approach need be used to create executive structures and the necessary tools for monitoring and evaluating these measures. we advocate these items to be placed on the policy makers’ agenda.