جهانی‌شدن و منطقه‌گرایی نوین در شرق آسیا

در پایان جنگ سرد و با گسترش جهانی‌شدن، منطقه‌گرایی نوین در دو دهه اخیر به یکی از اصلی‌ترین موضوع‌های رشته‌های اقتصاد بین‌الملل، روابط بین‌الملل و اقتصاد سیاسی بین‌المللی تبدیل شده است. اینک نوعی دیالکتیک جهانی‌شدن و منطقه‌گرایی در سیاست بین‌الملل آمده است. منطقه جنوب شرق آسیا هم از مناطقی است که اگرچه منطقه‌گرایی در آن به دوران جنگ سرد و به‌صورت مشخص شکل‌گیری اتحادیه ملت‌های جنوب شرق آسیا (آسه‌آن) در سال 1967 برمی‌گردد، اما از دهه 1990 موضوع منطقه‌گرایی در آن از اهمیت بسیار زیادی برخوردار شده است. این روند را می‌توان در قالب ترتیبات و سازمان‌های منطقه‌ای در این منطقه مشاهده کرد. به‌عنوان نمونه با رخدادن بحران مالی در سال 1997، تلاش‌هایی در جهت گسترش همکاری میان کشورهای عضو آسه‌آن و سه کشور واقع در منطقه شمال شرق آسیا یعنی چین، ژاپن و کره جنوبی آغاز شده است که طرح آسه آن + 3 ( آسه آن + کره جنوبی، ژاپن و چین) از مهم‌ترین نمودهای آن محسوب می‌شود. با برطرف شدن بحران مالی همکاری میان اعضای آسه‌آن و سه کشور یادشده علاوه بر اینکه در حوزه اقتصادی و تجاری گسترش یافته است، به حوزه‌های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی نیز تسری یافته است. به‌گونه ای‌که در نشست سران آسه‌آن در سال 2003 در بالی- اندونزی، مقرر شد تا سال 2020 جامعه آسه‌آن در سه حوزه امنیتی، اقتصادی و فرهنگی- اجتماعی با تعمیق همکاری‌ با سه کشور ژاپن، چین و کره جنوبی عملی شود. سوال اصلی مقاله این است که تا چه اندازه می‌توان به تحقق منطقه‌گرایی در منطقه شرق آسیا امیدوار بود؟ سوال های فرعی مطرح شده در این مقاله هم عبارتند از:چه رابطه‌ای بین دو پدیده جهانی‌شدن و منطقه‌گرایی وجود دارد؟ مهم‌ترین نمود منطقه‌گرایی در شرق آسیا چیست و چه زمینه‌ها و عواملی سبب شکل‌گیری آن شده‌اند؟ برای پاسخ به پرسش‌های مورد اشاره، این مقاله از چهار بخش تشکیل شده است. در بخش نخست ویژگی‌های منطقه‌گرایی نوین و تفاوت‌های آن با منطقه‌گرایی قدیم مورد بررسی قرار می‌گیرد. سپس رابطه میان دو پدیده جهانی‌شدن و منطقه‌گرایی نوین بررسی می‌شود. در بخش سوم زمینه‌ها و عوامل موثر بر شکل‌گیری آسه‌آن + 3 مطرح می‌شود. در پایان عوامل موثر در تداوم همکاری آسه آن +3 به‌منظور تحقق منطقه‌گرایی در کل منطقه شرق آسیا ارایه می‌شود. روش مورد استفاده در این تحقیق از نوع توصیفی – تحلیلی است.