بررسی علل عدم شکل‌گیری یک همگرایی پویا و پایا در آسیای مرکزی

فروپاشی شوروی که قلمرو وسیعی را شکل داده بود، تغییرات مهمی در نقشه ژیوپلیتیک جهان ایجاد کرد که از جمله آن شکل‌گیری منطقه آسیای مرکزی بود که قبل از آن در حوزه داخلی شوروی قرار داشت و توجهی به آن نمی‌شد. این منطقه حساس که خود در منطقه وسیعتر و ژیواستراتژیک اوراسیا قرار دارد، برای ایران نیز جایگاهی بالا از لحاظ؛ ژیواکونومیک، ژیوکالچر و ژیواستراتژیک دارد و پیوند ایران با این منطقه از طریق ترکمنستان که یکی از کشورهای ایـن منطقه است صورت می‌گیرد و می‌تواند به‌عنوان یک بازیگر مهم در منطقه حضور داشته باشد و حضور بازیگران فرامنطقه‌ای و عدم ثبات در این منطقه می‌تواند بر امنیت و منافع ایران نیز تاثیر بگذارد. امـا نکته‌ای که توجـه بسیاری را به این منـطقه جـلب کرده است این مسیله می‌باشد که چرا بعد از گذشت بیش از بیست سال از استقلال این کشورها، آنها هنوز نتوانسته‌اند به یک همگرایی موثر و موفق دست یابند و نشانه‌ای هم از آن برای آینده‌ای نزدیک یافت نمی‌شود. به‌نظر می‌رسد مهمترین این دلایل را باید در دو دسته از موانع داخلی یا منطقه‌ای و خارجی یا فرامنطقه‌ای جستجو کرد. عواملی که در کنار یکدیگر مانع آن شده‌اند که پنج کشور این منطقه حساس که از ذخایر بالای انرژی نیز برخوردار می‌باشند، بتوانند با یکدیگر همکاری موثری داشته باشند. این عوامل شامل؛ ماهیت همبستگی کشورها(سیاسی، اجتماعی و اقتصادی)، ماهیت ارتباطات کشورها، سطح قدرت آنها، ساختار روابط کشورها و بازیگران فرامنطقه‌ای حاضر در میدان شطرنج بازی منطقه می‌شود. مجموعه این عوامل سبب شده که کشورهای منطقه نتوانند به یک همگرایی مناسب و کارآمد برسند که فقدان این امر موجب کاهش توان آنها در چانه‌زنی‌های سیاسی، ناتوانی‌های اقتصادی و ... شده است.