عناصر ژیوپلیتیکی و ژیواکونومیکی محلی در توسعه روابط دوجانبه ایران و افغانستان

این مقاله سعی در شناخت عناصر ژیوپلیتیکی در سطح روابط دوجانبه ایران و افغانستان و تهدیدات و فرصتهای ناشی از آن دارد و این پرسش را طرح می‌کند که عناصر ژیوپلیتیکی محلی تاثیرگذار در روابط دو کشور کدامند و چه تهدیدات مشترکی را ایجاد کرده‌اند؟ و آیا می‌توان تهدیدات ناشی از این عناصر مشترک را با توسل به عناصر ژیواکونومیکی بین دو کشور به فرصتهای مشترک تبدیل کرد؟ در پاسخ به پرسش مذکور، این فرضیه مطرح شد که «عناصر ژیوپلیتیکی از جمله ژیوپلیتیک مرزها، مواد مخدر، مهاجرت، قومیتها، استانهای مرزی و راههای مواصلاتی بین آنها سبب‌ساز تهدیدات امنیتی مشترک و به همان میزان فرصت‌های مشترکی است که منطق ژیوپلیتیک و ژیواکونومیک روابط دو کشور را در دوره نوین شکل می‌دهد». جهت آزمون فرضیه، پژوهش حاضر ضمن ارایه یک مدل، رهیافت ژیوپلیتیک رادیکال را به‌عنوان الگویی برای بررسی روابط دوجانبه ایران و افغانستان ارایه می‌کند. بنابراین در بخش نخست با استخدام مکتب ژیوپلیتیک رادیکال، سعی در استخراج الگویی برای بررسی تهدیدات و فرصتهای عناصر ژیوپلیتیکی در سطح روابط دوجانبه دارد. در بخش دوم به‌منظور کاربست مباحث نظری فوق، تهدیدات این عناصر و فرصتهای ناشی از آن و تاثیر این عناصر بر حضور گسترده ایران در بازسازی افغانستان و اجرای برخی پروژه‌های مربوطه بحث می‌شود. در آخر نیز سیاستهایی برای استفاده بیشتر سیاستگذران پیشنهاد می‌گردد. این اطلاعات با روش توصیفی- تحلیلی و آماری و با تکیه بر منابع اسنادی و تحلیل محتوای گزارشات موسسات دخیل در بازسازی افغانستان گردآوری و به رشته تحریر درآمده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، در ژیوپلیتیک رادیکال، منطق رفتار ایران و افغانستان در چارچوب منطق ژیوپلیتیکی و منطق ژیواکونومیکی تعیین می‌گردد. این دو منطق موجب همکاری در سطح جهانی، منطقه‌ای و محلی گردیده است. به‌جای تعارض، دو کشور را به همکاری سوق داده و سبب‌ساز مشارکت ایران در بازسازی افغانستان و خلق فرصتهای تجاری و سرمایه‌گذاری شده است. بنابراین فرصت‌آفرینی ژیواکونومیکی باعث شده، حجم مبادلات دو کشور نسبت به یک دهه قبل 12 برابر و حجم سرمایه‌گذاری‌های افغانیها در ایران نیز به بیش از 60 میلیون دلار برسد.