نگرشی اسلامی به نقش فرهنگ در توسعه قلمرو نفوذ کشورها

هر ناحیه جغرافیایی و نیز هر کشور با دو عامل نقطه کانونی یا مرکز سیاسی و قلمرو و محدوده معین، تعریف می‌شود. مطابق قوانین رسمی بین‌المللی، همه کشورهای جهان دارای محدوده سرزمینی مشخص هستند که از سوی نهادهای بین‌المللی و دیگر کشورها به‌رسمیّت شناخته شده و بر روی نقشه سیاسی جهان نمایش داده می‌شوند. علاوه بر مفهوم رسمی قلمرو، براساس نگرش اسلامی می‌توان برای هریک از کشورهای جهان محدوده دیگری را در نظر گرفت که از آن به قلمرو یا حوزه نفوذ یاد می‌شود. حوزه نفوذ آن محدوده جغرافیایی است که یک کشور به‌طور محسوس یا نامحسوس قادر به کنترل فرایندهای محیطی موجود در آن باشد. حوزه نفوذ یک کشور ناشی از برآیند عوامل متعدد سیاسی، اقتصادی، نظامی، جغرافیایی و فرهنگی است. لیکن مطابق نظر این مقاله، عوامل و منابع فرهنگی و نرم‌افزاری به‌عنوان اصلی‌ترین مولفه تاثیرگذار در حوزه نفوذ کشورها محسوب می‌شود. نظر به اینکه رویکرد مقاله حاضر توجه و تاکید بر نگرش اسلامی در حوزه اندیشه سیاسی است، لذا طی این پژوهش تلاش به‌عمل آمده تا با بهره‌گیری از مبانی اندیشه سیاسی اسلام، به بحث و بررسی پیرامون نقش عامل فرهنگ و منابع نرم‌افزاری قدرت در توسعه حوزه نفوذ کشورها پرداخته شود. در این رابطه پرسشی که مطرح گردیده آن است که، «قلمرو نفوذ چیست و با چه شاخصه‌هایی تعیین می‌شود؟» در پاسخ به پرسش مزبور، این فرضیه ارایه شده است که، «به‌نظر می‌رسد قلمرو نفوذ مشتمل بر محدوده اثرگذاری یک کشور بوده و اصلی‌ترین شاخص در تعیین این قلمرو، شاخص اقتدار فرهنگی است».