مطالعه‌ی برهمکنش قلمرو حکومت و اندیشه سیاسی در اوایل دوره ساسانی

جغرافیای سیاسی در هر دوره ی زمانی از عوامل موثر بر نوع حکمرانی بوده است. امپراطوری ساسانی منطبق با وضعیت جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتک ، نوعی از اندیشه‌ی سیاسی را ارائه داده است که از رهگذر آن منافع امپراطوری عظیم ساسانی تامین می‌شده است. پژوهش حاضر به دنبال پاسخگویی به این سئوال است که؛ ساسانیان چگونه و بر پایۀ چه مولفه‌هایی فضای جغرافیایی فلات ایران را سازماندهی کرده اند؟ و نوع سازمان‌دهی فضای جغرافیایی آنها چه تاثیری بر اندیشه سیاسی آن‌ها داشته است؟ به لحاظ روش‌شناسی داده‌های این پژوهش، با روش کتابخانه‌ای گردآوری شده و اطلاعات با روش تحلیلی تفسیر شده‌ است. نتایج تحلیل ها نشان می‌دهد، در دوره اردشیر اوّل، جغرافیای فلات ایران به یکپارچگی دست نیافته و بسیار آشفته بوده است، بنابراین نمی‌توان از تمرکز‌گرایی در این دوره سخن گفت. با توسعه قلمرو در دوره شاپور اوّل، حوزۀ جغرافیایی براساس سه لایه جغرافیایی، شامل: مناطق همگرا و واگرا (ایرانشهر) و مناطق خارج سه لایه جغرافیایی ایران یعنی انیران تقسیم‌بندی شده و اندیشه سیاسی تسامح‌گرایانه بوده است. از سال273میلادی با از دست رفتن مناطقی از حوزه‌ی جغرافیایی ایران، نهاد سیاسی بر اساس اندیشۀ ‌ملّی‌گرایانه بر پایۀ دین زرتشتی شکل یافته و هژمونی بدست آمده در دوره اردشیر اول و شاپور اول با سرکوبی سایر ادیان که نقش برجسته‌ایی در مسائل ژئوپلیتیک منطقه بازی می کردند، با افول سیاسی مواجه شده است.

A Study of the Interaction between the Realm of Government and Political Thought in the Early Sassanid Period

The Sassanid empire has provided political thought, according to the geopolitical and geopolitical status, which its interests were gained. In the present study the raised issues are that how and on what basis did the Sassanid Imperial organize politic geography of Iran plateau from 224 AD to 420 AD? And what was the effect of this space organization on their political thought? It is assumed that Sassanid Kings, after attaining to hegemony in different regions, divided geography of space according to Iran geographical diversity and its geopolitical situation compared to surrounding areas, and provided necessary political thought in order to maintain this political space and influence in different regions. In terms of the methodology, bibliographical method was used for data collecting, and the method of data analysis was content analysis and historical. The resultant data shows that the course of the geography of Iran plateau was not integrate in the first Ardeshir period and was very disorganized, so it can't be said that there was a concentrating in this period. With the development of the territory in the course of the first Shapoor, the geographic scope was split based on the three geographic layer, included divergent and convergent zones included (Iranshahr) and areas outside of Iran three geographic layers, namely Aniran, and the concept of negligible political thought was presented. From 273 AD, with the loss of areas of Iranian geographical scope, the hegemony of previous Kings became also fruitless.