مشکلات فرایند داوری در مجلات علمی وزارت علوم: علل و راهکارها

هدف: داوری همتا یکی از مهم‌ترین ابزارهای تضمین کیفیت مقالات علمی است که نقش اساسی در ارزیابی پژوهش‌ها و تامین اعتبار علمی مجلات ایفا می‌کند. با این حال، در مجلات داخلی، این فرایند با چالش‌های متعددی روبه‌رو است که می‌تواند بر کیفیت و اعتبار مقالات تاثیر منفی بگذارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی در تجربه زیسته شرکت‌کنندگان به منظور شناسایی مشکلات موجود در فرایند داوری مجلات داخلی و ارائه راهکارهایی برای بهبود انجام شد.روش: این مطالعه با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی انجام‌ شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 12 نفر از مُطلعان که تجربه ارسال و داوری مقالات برای مجلات علمی وزارت علوم را داشتند، گردآوری شد. تحلیل داده‌ها بر اساس راهبرد کُلایزی انجام‌شد.یافته‌ها: برپایه تجربه زیسته شرکت‌کنندگان، مشکلات داوری در مجلات علمی وزارت علوم در حوزه علوم رفتاری را می‌توان در چهار مضمون‌ اصلی شامل مشکلات معطوف به اخلاق داوری، مشکلات معطوف به زیرساخت فناوری، مشکلات معطوف به سیاست‌های آموزشی پژوهشی و مشکلات معطوف به شفافیت دسته‌بندی کرد. در حوزه «مشکلات معطوف به اخلاق داوری» مواردی شامل سوگیری در داوری، مشکلات ساختاری در فرایند داوری، کیفیت پایین داوری، اعتبار‌سنجی و نمایه‌سازی؛ در حوزه «مشکلات معطوف به زیرساخت فناوری» مواردی شامل ضعف در رابط کاربری و عملکرد و سرعت؛ در حوزه «مشکلات معطوف به سیاست‌های آموزشی پژوهشی» مواردی شامل فقدان انگیزه داوری و تمرکز بر تعداد؛ و در حوزه «مشکلات معطوف به شفافیت» مواردی شامل ابهام در مسائل مالی و ذهنی بودن ملاک‌های ارزیابی، شناسایی‌‌ گردید نتیجه‌گیری: فرایند داوری در مجلات علمی حوزه علوم رفتاری وزارت علوم به اصلاحاتی در حوزه‌های سیاست‌گذاری، فناوری، اخلاق پژوهشی و شفافیت فرایندها نیازمند است. بهبود نظام انگیزشی داوران، افزایش شفافیت در سیاست‌های داوری، به‌روزرسانی زیرساخت‌های فناوری و تدوین ملاک‌ها و استانداردهای یکپارچه و عادلانه در ارزیابی، اعتبارسنجی و تضمین کیفیت از جمله راهکارهای پیشنهادی برای ارتقای کیفیت داوری مقالات در مجلات علمی است. اجرای این راهکارها می‌تواند ضمن افزایش کیفیت مقالات منتشرشده به بهبود اعتبار علمی مجلات داخلی و زمینه‌سازی حرکت به سمت مرجعیت علمی منجر شود. 

identifying peer review problems in journals of iranian ministry of science: issues and solutions

objective: peer review is one of the most essential tools for ensuring the quality of scientific articles, playing a fundamental role in evaluating research and maintaining the academic credibility of journals. however, in domestic journals, this process faces numerous challenges that can negatively affect the quality and integrity of published articles. this study aims to identify the issues present in the peer review process of domestic journals and propose solutions for improvement.method: this study employed a qualitative approach and phenomenological method. data were collected through semi-structured interviews with 12 key informants who had experience in submitting and reviewing academic articles. colaizzi’s method was used for data analysis, and the extracted concepts were categorized into key thematic categories.results: findings indicated that the challenges in the peer review process of domestic journals can be categorized into four main themes: “ethical issues in peer review” including bias in judgment, structural problems in the review process, low-quality reviews, and deficiencies in validation and indexing; “technological infrastructure issues” including weak user interface design and poor system performance and speed; “educational and research policy issues” including lack of motivation among reviewers and excessive emphasis on publication quantity over quality; and “transparency issues” including ambiguity in financial policies and subjective evaluation criteria.conclusion: the peer review process in domestic journals requires reforms in policy-making, technology, research ethics, and transparency. enhancing the reviewers’ incentive system, increasing transparency in peer-review policies, upgrading technological infrastructure, and establishing unified and fair standards for accreditation and quality assurance are among the proposed solutions to improve the quality of manuscript review in academic journals. implementing these suggestions can enhance the quality of published articles, boost the credibility of domestic journals, and pave the way for scientific authority.