معیشت اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌های ایران و برنامه هفتم توسعه

هدف: تحقق ماموریت‌ها و استراتژی ها در هر سازمانی مستلزم وجود زمینه ها و بستر مناسب آن ازجمله وجود نیروی انسانی متخصص است. ازاین‌رو توسعه منابع انسانی مراکز آموزش عالی کشور از اولویت‌های مهم در راستای تحقق اهداف برنامه پنج‌ساله هفتم توسعه کشور است. هدف پژوهش حاضر پاسخ به این سوال است حقوق (دستمزد) واقعی و وضعیت معیشت اعضای هیئت‌علمی در طی سال‌های اخیر چقدر بوده است؟ و آیا وضعیت معیشت اعضای هیئت‌علمی پاسخگوی اهداف تعیین‌شده در برنامه هفتم توسعه هست یا خیر؟روش: پژوهش از نوع کاربردی و ازنظر هدف، توسعه‌ای و از نظر روش پژوهش آمیخته است که به روش گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای انجام‌شده است. در بخش اول پژوهش جهت تعیین حقوق (دستمزد) واقعی اعضای هیئت‌علمی، از روش پژوهش کمی ثانویه و با استفاده از داده‌های موجود در وب‌سایت‌های رسمی کشور انجام شد. داده‌های استخراج‌شده با استفاده از نرم‌افزار spss تجزیه‌وتحلیل آماری توصیفی شد. درآمد اعضای هیئت‌علمی با استفاده از سه فاکتور شاخص قیمت کالاها و خدمات مصرفی، قیمت ارز و همچنین قیمت طلا به قیمت آزاد نرماله شد و حقوق (دستمزد) واقعی اعضای هیئت‌علمی برآورد گردید. در بخش دوم پژوهش، برنامه هفتم توسعه با توجه به تاثیر مستقیم اعضای هیئت‌علمی بر اساس نتایج بخش اول پژوهش به روش تحلیل محتوای کیفی تحلیل گردید.یافته‌ها و نتایج: حقوق (دستمزد) واقعی اعضای هیئت‌علمی در 12 سال گذشته روندی تناوبی داشته که در چهار مقطع سال‌های 1383، 1398، 1400 و 1401 قدرت خرید افزایش یافته ولی هرچه به سال‌های اخیر رسیده ایم مرتباً قدرت خرید اعضای هیئت‌علمی کاهش یافته است. بررسی روند حقوق (دستمزد) واقعی و همچنین حقوق (دستمزد) به دلار و طلای اعضای هیئت‌علمی نشان از کاهش قدرت خرید اعضای هیئت‌علمی در طول زمان داشته به‌طوری‌که در سال‌های اخیر (1399 تا 1402) قدرت خرید آنان حتی از سال‌های اولیه مطالعه (1380 تا 1382) نیز کمتر شده است. با توجه به تاثیر وضعیت درآمد و انگیزه اساتید بر شاخص‌های کمیت تولید علم به استناد پایگاه‌های معتبر بین‎المللی، تعداد اختراعات ثبت‌شده خارجی، سهم محصولات با فناوری متوسط به بالا (های.تِک) از تولید ناخالص داخلی، شاخص نوآوری می‌توان اذعان داشت دستیابی به این شاخص‌ها در صورت عدم‌اصلاح قدرت خرید اعضای هیئت‌علمی در طول برنامه هفتم با چالش‌های جدی مواجه خواهد شد. مقایسه درآمد سالانه اعضای هیئت‌علمی ایران با اعضای هیئت‌علمی بین‌المللی موید آن است که درآمد اعضای هیئت‌علمی ایران از بسیاری از کشورها بسیار کمتر بوده که می‌تواند یکی از عوامل اصلی در کاهش انگیزه جذب و بازگشت نخبگان و متخصصان و نقش‌آفرینی آنان در چرخه خدمت به کشور و دستیابی به اهداف تعریف‌شده در برنامه هفتم توسعه باشد.

the livelihood of faculty members in iranian universities and the seventh development plan

objective: achieving the missions and strategies of any organization requires appropriate foundations and conditions, among which the presence of qualified human resources is essential. therefore, the development of human resources in higher education institutions is a key priority for fulfilling the objectives of iran’s seventh five-year development plan. the present study seeks to answer the following questions: what has been the real income (salary) and living conditions of faculty members in recent years? and does the current livelihood status of faculty members align with the goals set forth in the seventh development plan?method: this applied research employs a mixed-methods approach. data collection was conducted through library-based research. in the first part of the study, to determine the real income (salary) of faculty members, a secondary quantitative method was used by analyzing data available from official national websites. the extracted data were analyzed using descriptive statistics via spss software. the real salary of faculty members was estimated by normalizing nominal income using three indicators: the consumer price index (cpi), the exchange rate, and the free-market gold price. in the second part, the seventh development plan was analyzed through qualitative content analysis in the light of the quantitative findings.findings and results: the real income of faculty members over the past 12 years has shown a fluctuating trend. in four specific periods (2004, 2019, 2021, and 2022), their purchasing power increased. however, it has steadily declined in the recent years. a review of real salary trends, including income adjusted to dollar and gold values indicates a persistent decline in faculty members’ purchasing power, such that in the years 2020–2023, their purchasing power dropped even below that of the early years of the study (2001–2003). given the direct impact of faculty income and motivation on various scientific and innovation indicators—such as research output, internationally registered patents, the share of medium- and high-tech products in gdp, and the innovation index—it is evident that achieving these goals will face serious challenges if faculty purchasing power is not improved during the seventh plan. furthermore, a comparison of annual faculty income in iran with international benchmarks reveals that iranian faculty members earn significantly less, which may hinder efforts to attract and retain top talent and specialists, thereby jeopardizing the realization of national development goals.