سنجش میزان آمادگی فنّاوری‌های نَرم در دانشگاه‌های کشور برای تحقق نظام یادگیری الکترونیکی

مسئله و هدف: برخلاف تصور رایجی که فنّاوری را تنها محدود به افزار و تجهیزات فیزیکی (فنّاوری سخت) می‌داند، جنبه‌ای از فنّاوری تحت عنوان فنّاوری‌های نَرم وجود دارد که به عوامل انسانی، فرهنگی، حقوقی و سیاستی مربوط است. تاکید بر جنبۀ سخت فنّاوری در نظام‌های آموزشی، گسترۀ‌ کاربرد فنّاوری را در تامین نیازهای یادگیری جوامع محدود می‌سازد. این مقاله آمادگی یادگیری الکترونیکی در دانشگاه‌های کشور را از منظر جنبه‌های نَرم فنّاوری موردتوجه قرار می‌دهد. روش‌شناسی: بر این اساس، با بهره‌گیری از مطالعات اسنادی و نظر خبرگان، ابعاد ارزیابی آمادگی نَرم تعیین و وزن هر یک از آن‌ها محاسبه شده است و سپس بر اساس مدل حاصل، میزان آمادگی فنّاوری نَرم در تعدادی از دانشگاه‌های کشور، شامل: دانشگاه‌های ارومیه، بیرجند، تربیت مدرس، حکیم سبزواری، رازی کرمانشاه، زنجان، سیستان و بلوچستان، شهید باهنر کرمان، علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، کردستان، محقق اردبیلی و یزد، بررسی‌شده تا تصویری از وضعیت آمادگی در دانشگاه‌های کشور را نشان دهد. یافته‌ها: نتایج حاصل نشان می‌دهد که بُعد «قوانین و مقررات» از بالاترین اهمیت نسبی برخوردار است درحالی‌که سطح آمادگی آن در میان دانشگاه‌های منتخب ضعیف برآوردشده است. در بُعد «فرهنگ» سطح آمادگی حدود «متوسط» و در سایر ابعاد، سطح آمادگی «پایین‌تر از سطح متوسط» و «ضعیف» است. بدین ترتیب میزان آمادگی کلّی دانشگاه‌های کشور در ابعاد مختلف فنّاوری نَرم «ضعیف» ارزیابی می‌شود که علت آن کسب امتیاز بسیار پایین در سه بُعد «قوانین و مقررات»، «مالی» و «استاندارد» در سنجش آمادگی فناوری های نَرم دانشگاه‌های منتخب است. نتیجه‌گیری: بر اساس تحلیل‌های این مقاله، موضوعاتی اعم بر «اولویت‌دهی سیاستی به یادگیری الکترونیکی»، «تامین و تخصیص بودجۀ موردنیاز»، «توسعه استانداردهای محتوایی»، «تدوین مقررات و آیین‌نامه‌های پشتیبان»، «طراحی نظام ارزیابی و نظارت»؛ و «افزایش آگاهی ذی‌نفعان» می‌باید در سیاست‌گذاری‌های نظام آموزش عالی الکترونیکی کشور موردتوجه جدّی قرار گیرد.

assessing the readiness of soft technologies in iranian universities to implement the e-learning systems

objective: there is a common misconception that technology is limited to physical devices (i.e., hard technology). however, technology also includes soft technology, concerned with human and social factors. the emphasis on hard technology has prevented technology education from widening its scope and thus catering to the needs of a changing society. this paper first briefly identifies the common definitions of soft and hard technologies. it then argues that e-learning systems should emphasize both hard and soft technologies. method: through a case study of iranian universities, the paper identifies seven dimensions of soft technologies in e-learning systems. then, readiness data for 12 selected iranian universities are gathered. findings: according to the results, the regulations dimension has the highest relative importance, while its level of preparation is estimated poorly among the selected universities. the score of the “culture” dimension is average and the score of other readiness dimensions, including “policy”, regulations, supervision, digital content, standards and financial resources is weak and relatively weak. thus, the overall readiness of selected universities is weak. conclustion: this shows the need for policy-making and strategic planning by senior management groups and deans of the universities in order to improve their e-learning prioritization, budgeting and allocation, content standards, supporting regulations, monitoring systems; and stakeholder awareness of the benefits of e-learning systems.