بررسی و انتخاب غار طبیعی مناسب برای ذخیره‌سازی زیرزمینی نفت‌خام با استفاده از ترکیب دو روش FAHP و TOPSIS

طی سال‌های اخیر بحران مالی دنیا باعث افزایش قیمت بسیاری از کالاها از جمله مواد هیدروکربوری شده است. این اتفاق بار دیگر اهمیت استراتژیک ذخیره‌سازی نفت‌خام را نشان می‌دهد. با عنایت به جای‌گاه ویژه نفت در اقتصاد ملی کشور، توسعه صنعت ذخیره‌سازی یکی از راهکارهای کنترل این گونه بحران‌ها است. ذخیره‌سازی زیرزمینی نفت‌خام در سازه‌های مصنوعی (شامل مغارهای سنگی، مغارهای نمکی و معادن متروکه) و ساختارهای طبیعی (شامل میادین تهی شده نفت و گاز، سفره‌های آب‌های زیرزمینی و غارهای طبیعی) امکان‌پذیر است. از بین این روش‌ها، طبیعاً روشی مناسب‌تر است که سازگاری بیش‌تری با شرایط منطقه ذخیره‌سازی داشته باشد. در ایران به‌دلیل وجود غارهای طبیعی بسیار، ذخیره‌سازی نفت‌خام در درون غارهای طبیعی جز گزینه‌های مناسب به‌نظر می‌رسد. بدیهی است اگر به‌جای حفر مغارها، از غارهای طبیعی برای ذخیره‌سازی استفاده شود، هزینه حفر مغار از هزینه‌های احداث مغار حذف می‌شود. در مقاله حاضر به‌منظور انتخاب غار مناسب برای ذخیره‌سازی نفت‌خام، غارهای طبیعی بر اساس معیارهای مختلف و با استفاده از ترکیبی از دو روش‌ تحلیل سلسله‌ مراتبی فازی (fahp) و شباهت به گزینه ایده‌آل (topsis) بررسی شده و گزینه مستعد انتخاب شده است. بر این اساس غار رودافشان با استفاده از تعدادی معیارهای کیفی و کمی از قبیل قوانین گردش‌گری و زیست‌محیطی، وضعیت آب‌های زیرزمینی، حجم فضای محتمل برای ذخیره‌سازی، فاصله غار از خطوط لوله اصلی انتقال نفت‌خام و فاصله از پالایشگاه‌های بزرگ کشور به‌عنوان غاری مناسب برای ذخیره‌سازی زیرزمینی نفت‌خام انتخاب شد. لازم به ذکر است وزن این معیارها بر اساس نظرسنجی از افراد با تجربه در زمینه ذخیره‌سازی تعیین شده است. این غار در شمال شرق استان تهران و در شهرستان فیروزکوه قرار گرفته و 3 تالار دارد که جز بزرگ‌ترین تالارها در میان غارهای ایران است. به‌طورکلی می‌توان گفت حجم نفت‌خام قابل انباشت در غار مذکور در حدود 000،250 مترمکعب تخمین زده می‌شود.