رتبه بندی عوامل موثر بر مخاطرات شغلی در معادن زیرزمینی با روش نقشه شناختی فازی و تئوری اعداد z

صنعت معدنکاری صنعتی پرخطر است که در زمینه بهداشت محیط و ایمنی معدنکاران و کارکنان خود با چالش‌هایی اساسی روبه‌رو است و همه ساله تعدادی زیادی از نیروی کار معادن دچار آسیب‌های شدید جسمانی می‌شوند و یا جان خود را از دست می‌هند. برای کنترل حوادث، کاهش مخاطرات، افزایش امنیت و سلامت معدنکاران و کاهش تلفات انسانی شناسایی مهمترین عوامل موثر بر مخاطرات شغلی در معادن زیرزمینی اهمیت ویژه‌ای دارد. در این مطالعه فهرستی از 21 عامل رایج در وقوع حوادث معادن زیرزمینی شناسایی و در سه دسته اصلی عوامل مستقیم، عوامل مربوط به محیط کار و عوامل سستماتیک طبقه‌بندی شد. این عوامل با قرار گرفتن در چهارچوب نقشه شناختی فازی ارزیابی شدند و اثرات علی و معلولی بین آن‌ها مشخص شد. برای رفع عدم قطعیت روابط علی و معلولی بین مفاهیم از تئوری اعداد z استفاده شد و ارتباطی قابل اعتماد و با قطعیت بالا به‌دست آمد. در نهایت، این ارتباطات با قرار گرفتن در یک الگوریتم یادگیری ترکیبی شبیه‌سازی شدند و پس از انجام 30 بار شبیه‌سازی، وزن نهایی هر عامل به‌دست آمد. نتایج نشان داد که عامل ریزش با وزن 0.999 بیشترین تاثیر و عامل عدم آگاهی از خطرات با وزن 0.641 کمترین تاثیر را در وقوع حوادث معادن زیرزمینی دارند. عامل ریزش در کنار عوامل دیگری مانند نقض قوانین ایمنی، نبود برنامه‌ریزی، نبود مدیریت ریسک، شیوه‌های کاری ناایمن، عدم شناسایی خطر، اشتباهات فردی، نبود نظارت و حسابرسی و نبود مدیریت تعمیر و نگهداری در ایجاد مخاطرات شغلی موثر است.

Study of Hazards in Underground Mining: Using Fuzzy Cognitive Map and ZNumber Theory for Prioritizing of effective Factors on Occupational Hazards in Underground Mines

Mining industry has an essential role in the economic and industrial development of a country by providing minerals. However, the mining industry faces considerable challenges in the field of environmental health and safety of its staff. The mining industry is a highrisk activity and a large number of miners are injured/killed each year. The problems related to miners’ safety due to the exceptional condition in underground mines are more complicated. To reduce hazards and risks in the case of underground mines, identifying the most important factors that affect hazards is significant. Thus, controlling the accidents is possible as well as safety will increase by distinguishing the effective factors in the underground mining risks. In this study, 21 factors that have significant roles in underground mines accidents are identified. The factors classified into three categories, i.e., direct factors, work environment factors and systematic factors. These factors were evaluated using the fuzzy cognitive mapping (FCM) method and the casualeffect relationships between them specified. Notably, theory of Znumbers used to overcome the uncertainty corresponding to causal relationship between the factors. Finally, the relationships between concepts were analyzed utilizing a hybrid learning algorithm and the final weight of each factor was obtained during 30 iterations. The obtained weights were prioritized and the results showed that the falling and insensibility to hazards factors with weights of 0.999 and 0.641, respectively, have the highest and lowest impact on the occurrence of underground mines accidents. It should be noticed that the factor of the fall, simultaneously with other factors, affects the occurrence of accidents in underground mines.