بررسی لرزه خیزی، ریخت‌شناسی و سازوکار کانونی زمین لرزه‌های مهم گستره تهران

فلات ایران در کمربند لرزه خیز آلپ هیمالیا قرار گرفته است. توسعه پایدار در مناطق لرزه خیز دنیا منوط به داشتن بانک جامع همه رویدادهای لرزه‌ای مخرب تاریخی، رویدادهای لرزه‌ای سده های اخیر و تحلیل دقیق آنها برای طراحی قابل اعتماد ساختمان ها و سازه های مهم است. بررسی اسناد و مدارک وقوع زمین لرزه های تاریخی و دستگاهی یک‌صد سال اخیر نشان می دهد منطقه البرز از فعالیت لرزه خیزی زیادی برخوردار بوده است. توسعه کلان‌شهر تهران و شهرک های اطراف آن با توجه به قرارگیری در البرز مرکزی و برخورداری از تمرکز جمعیتی بسیار زیاد و قرارگیری مراکز تصمیم گیری اصلی حکمرانی، ضرورت مطالعه ریخت شناختی و تاثیرگذاری آن بر لرزه خیزی و فعالیت گسل های منطقه را اجتناب ناپذیر ساخته است.    در این پژوهش با هدف محاسبه دقیق موقعیت زمین لرزه ها و گسل های مسبب آنها، از شکل‌موج زمین‌لرزه های ایستگاه های لرزه نگاری موجود استفاده شده است. محاسبات نشان می دهد زمین‌لرزه های مهم، در اثر فعالیت گسل های گستره تهران رخ داده‌اند و سازوکار کانونی محاسبه شده با هندسه گسل ها همخوانی دارد. تجمع کانون رویدادهای لرزه‌ای البرز مرکزی در مناطق شمالی و شمال شرقی آن نسبت به مناطق جنوبی و شمال غربی آن بیشتر است. علاوه براین، تراکم شواهد ریخت شناختی، عوارض و زمین‌چهر های مشاهده شده در مناطق شمالی و شمال شرقی نیز از مناطق جنوبی و شمال غربی بیشتر است. این موضوع بیانگر وجود فعالیت های زمین ساختی بیشتر در مناطق شمالی و شمال شرقی و تاثیر آن بر ریخت شناسی آن محدوده است. در بین سازوکار های به‌دست آمده، سازوکارهای فشاری و امتدادلغز، روند غالب را در منطقه دارند و مولفه های کوچکی از کشش نیز در بین سازوکار ها مشاهده شده که نشان دهنده وجود سازوکارهای کششی در منطقه است. با توجه به پیچیدگی های لرزه زمین‌ساختی روندهای بنیادین در منطقه البرز، نتایج این مطالعه، اهمیت زیاد پوشش ایستگاهی مناسب منطقه و ضرورت پایش زمین‌لرزه ها را تایید می کند؛ ازاین‌رو نصب شبکه های لرزه نگاری متراکم حتی به‌صورت موقت و البته با زمان استقرار طولانی تر در اطراف این گسل ها برای برداشت داده های لرزه‌ای بیشتر و ثبت خردلرزه ها ضروری به‌نظر می‌رسد.

Investigation of seismicity, morphology and focal mechanism of important earthquakes of Tehran

The Iran plateau is located in the seismic belt of the world. Sustainable development in seismic regions of the world depends on having a comprehensive bank of all destructive seismic historical events, seismic events of recent centuries and their careful analysis for the reliable design of important buildings and structures. Owing to the occurrence of historical and instrumental earthquakes in the Central Alborz region, this region is known as a high seismic active region.    In this study, the waveforms of all earthquakes recorded at existing seismic stations in Central Alborz were used in order to determine the location of earthquakes and their causative faults, accurately. The studies conducted in this area show that activity of faults in Tehran results in the occurrence of significant earthquakes. Furthermore, the calculated focal mechanisms are consistent with the geometry of the faults. The density of morphological evidence, features and landforms observed in the northern and northeastern regions were higher than the southern and northwestern regions. Moreover, accumulation of the epicenters in the northern and northeastern regions is more than the other areas. This indicates that in these areas, there are high tectonic activities which affects on the morphology of the areas strongly. The folds created between the faults indicate the compressive zone of the reverse faults and the remaining deposits indicate the existence of tension between the normal faults. Focal mechanism of high quality and reliable seismic events of the area show different compressive, strikeslip and normal mechanisms. Compressive and strikeslip mechanisms have the dominant trends in the region. Strikeslip components have a more pronounced characteristic than the other components or have always been seen alongside the other components. Small components of traction are also observed among the obtained mechanisms. This shows the existence of traction mechanisms in this area. Therefore, the effect of tensile stresses should be considered in future studies about the tectonic seismic regime of this area. Considering the seismic complexity of fundamental trends in Alborz region and a lack of common opinion among researchers about the focal mechanism of faults in the region, calculating the focal mechanisms of more seismic events can complement and confirm the results of this study. It provides more accurate interpretation of seismic characteristics and geomorphology of the region. The results of this study confirm the importance of proper station coverage in the region and the need to monitor seismic events. Installation of dense seismic networks, even temporarily and with longer deployment times around faults in the area, is necessary to collect more seismic data and record microearthquakes.