شناسایی و اولویت‌بندی استراتژی‌های حذف آلاینده‌های دارویی در فاضلاب بیمارستان‌های منتخب استان مرکزی با استفاده از روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی

زمینه و هدف: آلاینده‌های دارویی موجود در فاضلاب بیمارستانی یکی از مهم‌ترین تهدیدات زیست‌محیطی و بهداشتی محسوب می‌شوند. هدف این پژوهش، شناسایی و اولویت‌بندی استراتژی‌های حذف آلاینده‌های دارویی در فاضلاب بیمارستان‌های منتخب استان مرکزی بود.مواد و روش‌ها: این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره است. ابتدا با مطالعه منابع علمی، مصاحبه با متخصصان و نظرخواهی از خبرگان حوزه بهداشت محیط و تصفیه فاضلاب، به کمک نرم‌افزار maxqda 2022 استراتژی‌ها و معیارهای موثر بر اولویت‌بندی آنان شناسایی شد. سپس، با استفاده از روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و نسخه 11 نرم‌افزار expert choice، وزن معیارها و نیز امتیاز و رتبه‌ی هر استراتژی مشخص گردید.نتایج: پنج استراتژی‌ شامل: «ترکیب روش‌های فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی»، «اکسیداسیون پیشرفته»، «راکتورهای بیولوژیکی هوازی و بی‌هوازی»، «فیلتراسیون غشایی»، «جذب سطحی با کربن فعال» و پنج معیار شامل: «کارایی حذف آلاینده‌ها»، «سازگاری زیست‌محیطی»، «هزینه‌های اجرایی و عملیاتی»، «دوام و پایداری فناوری» و «پیچیدگی و امکان‌پذیری اجرایی» شناسایی و تحلیل شد. وزن معیارها به ترتیب 0.357، 0.241، 0.198، 0.123، 0.081 و امتیاز نهایی استراتژی‌ها به ترتیب 0.312، 0.256، 0.211، 0.134، 0.087 محاسبه شد.نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که استفاده از سیستم‌های ترکیبی که شامل ترکیب روش‌های بیولوژیکی، فیزیکی و شیمیایی است، بهترین استراتژی برای حذف آلاینده‌های دارویی در فاضلاب بیمارستان‌های منتخب در استان مرکزی محسوب می‌شود. این یافته‌ها می‌تواند به سیاست‌گذاران و مدیران بیمارستانی در انتخاب استراتژی‌های بهینه تصفیه فاضلاب کمک کند و در کاهش تاثیرات زیست‌محیطی آلاینده‌های دارویی و بهبود کیفیت منابع آبی موثر باشد.

identification and prioritization of strategies for removing pharmaceutical contaminants from hospital wastewater in selected hospitals of markazi province using the analytic hierarchy process (ahp)

background and purpose: pharmaceutical pollutants in hospital wastewater pose significant environmental and public health risks. this study aimed to identify and prioritize effective strategies for removing these contaminants from the wastewater of selected hospitals in markazi province, iran.methods: this descriptive-analytical study employed a multi-criteria decision-making (mcdm) approach. initially, a comprehensive review of scientific literature, expert interviews, and consultation with professionals in environmental health and wastewater treatment was conducted. relevant strategies and prioritization criteria were identified using maxqda 2022. subsequently, the analytic hierarchy process (ahp) method was applied using expert choice version 11 software to assign weights to criteria and rank the identified strategies.results: five key treatment strategies were identified: (1) integrated biological, physical, and chemical treatment methods (hybrid systems), (2) advanced oxidation processes (aops), (3) aerobic and anaerobic biological reactors, (4) membrane filtration, and (5) activated carbon adsorption. the prioritization was based on five criteria: (1) pollutant removal efficiency (0.357), (2) environmental compatibility (0.241), (3) implementation and operational costs (0.198), (4) technology durability and sustainability (0.123), and (5) implementation complexity and feasibility (0.081). the final priority scores of the strategies were 0.312, 0.256, 0.211, 0.134, and 0.087, respectively.conclusion: the findings indicate that hybrid treatment systems combining biological, chemical, and physical processes offer the most effective strategy for eliminating pharmaceutical pollutants in hospital wastewater. these insights can guide healthcare policymakers and hospital administrators in selecting optimal wastewater treatment methods, contributing to environmental protection and water quality improvement.