مدل‌سازی دقیق مکانی شدت وقوع مخاطرات محیطی در سطح طبقه‌های تراکم جنگل

سابقه و هدف: سنجش قرارگیری رویشگاه‌‌های جنگلی در معرض مخاطرات محیطیِ چندگانه به‌‌عنوان یکی از ابعاد تشکیل‌دهنده آسیب‌‌پذیری، نخستین مرحله از اجرای فرایند ارزیابی آسیب‌‌پذیری این بوم‌سازگان‌‌ها است. با کمی‌‌سازی و تهیه نقشه مخاطرات محیطی چندگانه، اطلاعات حیاتی برای جلوگیری/کاهش تخریب رخ‌داده در جنگل‌ها فراهم می‌‌شود، بنابراین هدف این پژوهش، سنجش میزان قرارگیریِ رویشگاه‌‌های جنگلی واقع در منطقه حفاظت‌شده کوه دیل در استان کهگیلویه و بویراحمد در معرض مخاطرات محیطی چندگانه بود.مواد و روش‌‌ها: برای مدل‌‌سازی و سنجش شدت وقوع مخاطرات چندگانه، ابتدا نقشه‌‌های ریسک متعلق به تعداد 11 مخاطره محیطی شامل خشک‌سالی، ریزگرد، تبخیر و تعرق، آتش‌‌سوزی، دماهای بیشینه، سیلاب، تندباد، زمین‌لغزش، شدت حضور انسان، شدت فرسایش خاک و نسبت اثرگذاری جاده تهیه شد. سپس، با اجرای روش دلفی و تجزیه‌وتحلیل نظرات متخصصان، وزن نسبی هریک از مخاطرات محیطی محاسبه شد. نقشه‌‌های ریسک مخاطرات محیطی در طبقه‌های چهارگانه کم، متوسط، زیاد و بسیار زیاد طبقه‌‌بندی شد و در وزن نسبی محاسبه‌شده با استفاده از روش دلفی ضرب شد. نقشه در معرض قرار گرفتن در سطح منطقه حفاظت‌شده با محاسبه میانگین نقشه‌‌های وزن‌‌دار مخاطرات محیطی تهیه شد و در چهار طبقه کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد طبقه‌‌بندی شد. درنهایت، شدت قرارگیری هریک از طبقه‌های پنج‌‌گانه تراکم جنگلی در معرض مخاطرات چندگانه مشخص شد.نتایج: اجرای روش دلفی و تعیین وزن نسبی هریک از مخاطرات محیطی نشان داد که مخاطرات خشک‌سالی (0.151) و آتش‌‌سوزی (0.145) دارای بیشترین وزن نسبی هستند، درحالی‌که سیلاب (0.043) و زمین‌لغزش (0.036) در اولویت‌‌های آخر از این نظر قرار گرفتند. تلفیق نقشه‌‌های وزن‌دار مخاطرات محیطی چندگانه و تهیه نقشه شدت قرارگیری در معرض مخاطرات در سطح منطقه حفاظت‌شده نشان داد که مقدار این نمایه از 0.116 تا 0.276 متغیر بود. طبقه‌‌بندی نقشه شدت قرارگیری در معرض مخاطرات چندگانه نشان داد که گستره‌‌های واقع در طبقه با شدت کم به‌طور عمده در بخش شرقی و گستره‌‌های واقع در طبقه با شدت خیلی زیاد در دو بخش شمالی و جنوبی منطقه حفاظت‌شده متمرکز شده‌‌اند. طبقه جنگل با تراکم یک تا پنج درصد دارای کمترین درصد وسعت در طبقه‌های با شدت زیاد و بسیار زیاد وقوع (25.1 درصد) و بیشترین وسعت در طبقه‌های با شدت کم و متوسط وقوع (74.9 درصد) مخاطرات محیطی چندگانه بود. در مقابل، طبقه جنگل با تراکم 10 تا 25 درصد، بیشترین درصد وسعت در طبقه‌های با شدت زیاد و بسیار زیاد (53.7 درصد) و کمترین درصد وسعت در طبقه‌های با شدت کم و متوسط وقوع (46.3 درصد) مخاطرات محیطی چندگانه را داشت. از مجموع وسعت دو طبقه با تراکم بیشتر از 50 درصد و 25 تا 50 درصد که بیشتر از یک‌‌سوم کل وسعت جنگل‌‌های منطقه حفاظت‌شده را شامل می‌‌شوند، 49.4 درصد در طبقه‌های با شدت زیاد و خیلی زیاد وقوع و 50.7 درصد در طبقه‌های با شدت کم و متوسط وقوع مخاطرات محیطی چندگانه قرار گرفتند.نتیجه‌‌گیری کلی: افزایش شدت فعالیت‌‌های انسانی و پیامدهای ناشی از تغییر اقلیم می‌‌تواند سبب افزایش درصد وسعت طبقه‌های با تراکم زیاد جنگل در طبقه‌های با شدت زیاد و بسیار زیاد مخاطرات محیطی چندگانه شود و سطح آسیب‌‌پذیری منطقه حفاظت‌شده را افزایش دهد. نتایج حاصل از این پژوهش، اطلاعات دقیق مکانی از شدت قرارگیری طبقه‌های تراکمی مختلف یک رویشگاه جنگلی در معرض مخاطرات محیطی چندگانه را فراهم کرده است. این یافته‌ها می‌‌توانند نقش موثری در توسعه اقدامات حفاظتی و حمایتی منطقه مورد مطالعه داشته باشند.

spatially-explicit modeling of the intensity of environmental hazards occurrence at the level of forest density classes

background and objectives: the assessment of forest stands' exposure to multiple environmental hazards constitutes a pivotal dimension in vulnerability assessments، serving as the initial stage in comprehensively evaluating the resilience of these ecosystems. such evaluations، through the quantification and mapping of various environmental hazards، furnish indispensable insights for strategic planning aimed at mitigating forest degradation. consequently، this study sought to evaluate the exposure of forest stands within the kooh-e-dil protected area in kohgiluyeh and boyer-ahmad province of iran to a suit of environmental hazards.methodology: for modeling and assessing the intensity of multiple hazards، initially، risk maps related to 11 environmental hazards including drought، dust storms، evapotranspiration، wildfires، maximum temperatures، floods، storms، landslides، human presence intensity، soil erosion intensity، and road impact ratio were prepared. subsequently، employing the delphi method in conjunction with expert opinion analysis، the relative weight of each environmental hazard was determined. these risk maps were then classified into four classes: low، moderate، high، and very high، and multiplied by the respective relative weights derived from the delphi method. consequently، an exposure map for the protected area was generated by averaging the weighted environmental risk maps، subsequently classified into the aforementioned categories. furthermore، the intensity of exposure for each of the five forest density categories of 1-5%، 5-10%، 10-25%، 25-50% and 50%< to multiple hazards was delineated.results: the delphi method implementation and determination of relative hazard weights indicated that drought (0.151) and wildfires (0.145) carried the highest relative weights، whereas floods (0.043) and landslides (0.036) were of comparatively lower priority. analysis of the weighted maps and subsequent calculation of exposure intensity maps revealed a range in the index value from 0.116 to 0.276، indicative of spatial variability. classification of exposure intensity maps highlighted that regions with low intensity were predominantly concentrated in the eastern portion، while those with very high intensity were clustered in the northern and southern segments of the protected area. notably، forest density class of 1-5% exhibited minimal extent in categories with high and very high intensity (25.1%)، yet the highest extent in categories with low and moderate intensity (74.9%) of multiple environmental hazards. conversely، forest density class of 10-25% demonstrated the highest extent in categories with high and very high intensity (53.7%) and the lowest extent in categories with low and moderate intensity (46.3%) of multiple environmental hazards. among the total extent of two density classes of 50%< and 25-50%، accounting for more than one-third of the protected area's forests، 49.4% lay within categories with high and very high intensity، while 50.7% fell within categories with low and moderate intensity of multiple environmental hazards.conclusion: the escalation of human activities and the ramifications of climate change pose a potential threat، potentially elevating the proportion of high-density forest extent within categories with high and very high intensity of multiple environmental hazards، thereby augmenting the vulnerability of the protected area. the outcomes of this research furnish detailed spatial insights into the exposure intensity of various forest density classes to multiple environmental hazards، thereby facilitating the formulation of targeted protective and supportive measures.