تحول فهم نهادی برنامه درسی: از عملیاتی به عملی

برنامه درسی یک نهاد است و از قضا ممکن است به دلیل همین نهاد بودن و حاکمیت الگوهای رفتاری خاص و عادات تثبیت‌شده در آن، دچار عارضه ی فراموشی شویم. فهم نهادی از برنامه درسی به دلیل نهادی شدن برنامه درسی و عمل برنامه‌ریزی درسی خواه ناخواه با ماست؛ اما، لازم است فراموش نکنیم، همین فهم نهادی از برنامه درسی، بر اساس جهت‌گیری ها و تاکیدهای ما دستخوش تغییر و تحول می‌گردد. عملیات‌گرایی در شکل لجام‌گسیخته ی خود، صرفاً یک جلوه از رویارویی با نهادی چون برنامه درسی و البته جلوه غالب آن است. ما به سامان و انگاره‌ای بدیل نیاز داریم، تا بتوانیم خود را از عوارض عملیات‌گرایی افراطی در مواجهه با نهاد برنامه درسی در همه سطوح و البته در سطح ملی رها سازیم. هدف مشخص ما در این مقاله، آگاهی یافتن از تحول فهم نهادی برنامه درسی از «عملیاتی» به «عملی» و اصلاح فهم خود با توجه به امکانات بی‌بدیل دیدگاه عملی است. باید تاکید کنیم، هر دو گرایش مورد مطالعه ی ما با اتخاذ رویکرد عملی به برنامه درسی شکل گرفته است. اما عملی بودن در یکی به «عملیات‌گرایی» و در دیگری به «عملی» انجامیده است. در واقع، مسئله ی اصلی تعیین ویژگی ها و آزمودن قابلیت های مغفول و نااندیشیده دیدگاه عملی شواب و رویکرد عملی به برنامه درسی است. به این منظور، نخست به نحوه شکل‌گیری دو رویکرد «عملیات‌گرایی» و «عملی» در مطالعات برنامه درسی می‌پردازیم، سپس امکان تحول فهم خود از برنامه درسی را بر اساس امکانات نظریه عملی، به ویژه عمل تاملی مورد آزمون قرار خواهیم داد.