مطالعۀ تطبیقی جلوه‌های پاسخ‌دهی خانواده‌محور درقبال بزهکاری اطفال ‏و نوجوانان در نظام حقوقی ایران و اسکاتلند

خانواده به‌عنوان نخستین اجتماعی که انسان از ابتدای حیات خود درون آن پا می‌گذارد، نقشی بنیادین در شکل‌گیری رفتار و شخصیت افراد دارد. این اصل مهم اثبات‌شده در روان‌شناسی، سبب شده است تا نقش خانواده در بزهکاری کودکان مورد توجه نظام‌های حقوقی متعددی قرار گیرد و نهاد یادشده به‌عنوان یک «بازیگر اصلی» در تعیین ضمانت اجرا و اعمال آن نقش موثری ایفا نماید. با این حال، این مهم در حقوق ایران مورد التفات جدی قرار نگرفته است؛ به این نحو که مخاطب حقوق کیفری همچنان کودک بزهکار است و خانواده به‌عنوان «بازیگری فرعی» مد نظر نظام تقنینی بوده و در حاشیه قرار گرفته است. نگارندگان پژوهش حاضر درصددند با رویکرد تطبیقی- تحلیلی به مطالعۀ نظام حقوقی اسکاتلند از آن جهت که دارای الگوی مقابله‌ای مشابه با ایران در زمینۀ پاسخ‌دهی به اطفال و نوجوانان است، پرداخته، کوشش می‌‌کنند با واکاوی این دو نظام حقوقی بر مبنای الگوهای عدالت اطفال و نوجوانان، نقش خانواده در پاسخ‌دهی به کودکان بزهکار و جایگاه و نوع مسئولیت این نهاد را تبیین نمایند. در مقالۀ حاضر سرانجام نتیجه‌گیری شده است که خلا سازوکارهایی نظیر «قراردادهای مرتبط با فرزندپروری» و «قرار فرزندپروری» در کشور اسکاتلند که مخاطب آن اولیا و سرپرستان کودک هستند، در قوانین ایران احساس شده است و نظام حقوقی ایران ظرفیت پذیرش چنین سازوکارهایی را با توجه به اصول حاکم بر خود دارد.

comparative study of the sights of family-centered response to ‎juvenile delinquency in the iranian and scottish legal systems

family, as the first society a person encounters from the beginning of life, plays a fundamental role in shaping people’s behavior and personality. this important principle, which has also been proven in psychology, has drawn attention to the role of the family in children’s delinquency in many legal systems. as a result, the mentioned institution plays an important role and may be said to be one of the main actors in the criminal justice process, including sentencing. however, this issue has not been seriously considered in iranian criminal law, in which the target of punishment and reaction is still delinquent juveniles, and the family is considered a secondary actor and is placed on the sidelines. this article has a comparative approach and seeks to compare the iranian and the scottish juvenile justice systems in this field. the reason for selecting the scottish system is that it has a similar model of juvenile justice to iran in terms of responding to juvenile delinquency. therefore, the article scrutinizes these two legal systems and clarifies the role of the family and the type of responsibility of this institution, based on juvenile justice models. it finally concludes that the lack of some measures such as parenting contracts and parenting orders, which are specifically directed at the parents and guardians of delinquent children, is noticeably felt in iranian criminal law. the iranian legal system has the potential to adopt such instruments in accordance with its principles.