ضرورت اندازه‌گیری مواجهه در مطالعات اپیدمیولوژی شغلی بر اساس ماتریس مواجهه شغلی

سردبیر محترمشغل یک عامل خطر بالقوه شناخته شده در ایجاد پیامدهای بهداشتی به‌ویژه در مردان است. از آنجا که استفاده از عنوان شغل برای بررسی رابطه احتمالی شغل و پیامد بهداشتی منجر به برآوردهای نادرست می شود اپیدمیولوژی نوین تمایل به استفاده از مواجهات شغلی به‌جای عناوین شغلی دارد(1). از این رو، ماتریس مواجهه شغلی (job exposure matrix) برای ارزیابی مواجهه‌های بالقوه بهداشتی در محیط کار طراحی گردید (2). اولین ماتریس در اواخر 1970 معرفی شد و از آن پس این روش ارزیابی مواجهه در اپیدمیولوژی شغلی مورد استفاده قرار گرفت (3). ماتریس مواجهه شغلی جدول متقاطعی از عناوین شغلی و مواجهاتی است که کارگران در محیط کار با آن مواجهه شوند. هر سلول از ماتریس حاوی اطلاعات مواجهه با یک عامل در یک عنوان شغلی را نشان می دهد (2 و 4). همه ماتریس ها حداقل دارای دو محور مربوط به مشاغل و محور عوامل خطر هستند و ابعاد دیگری همچون بعد زمان، جنسیت و نوع کارخانه برای افزایش اعتبار ماتریس ها به برخی از آن‌ها اضافه شده است (2). ماتریس‌ها بر اساس دو رویکرد مبتنی بر جمعیت و ویژه صنعتی طراحی می‌شوند. در ماتریس مبتنی بر جمعیت تمام مشاغل یک جمعیت و در ماتریس ویژه صنعت، مشاغل موجود در یک یا چند صنعت را ثبت می‌کنند. مواجهه با عوامل زیان آور بر اساس ماهیت مواجهه‌ها با در نظر گرفتن شدت، دوره و فراوانی مواجهه به‌طور کیفی (بله/ خیر)، نیمه‌کمی (ندارد/ کم/ متوسط/ شدید) و کمی با توجه به واحد اندازه گیری عوامل خطر اندازه گیری می شود و با توجه به ناهمگونی مواجهه در بین کارگران به‌صورت متوسط سطح مواجهه (l) (میانگین مواجهه در کارگران مواجهه داشته) و احتمال قرار گرفتن در معرض مواجهه (p) (کارگران مواجهه‌یافته با عوامل زیان آور نسبت به کل کارگران در معرض خطر) در هر سلول از ماتریس مشخص می شود. شاخص به‌دست‌آمده از ماتریس با عنوان شاخص مواجهه تجمعی از مجموع حاصلضرب متوسط سطح مواجهه × احتمال قرارگرفتن در معرض مواجهه × دوره مواجهه به‌دست می آید (3). cumulative exposure index (cei) = ماتریس مواجهه شغلی با پیوند دادههای نظام ثبت و گزارش بیماری‌ها، گواهی های فوت، بیمه های درمانی و مطالعات اپیدمیولوژیک که تاریخچه شغلی افراد را دربردارند، می تواند اطلاعات شغلی آن‌ها را به مواجهات شغلی تبدیل نماید. از ماتریس مواجهه شغلی علاوه بر اهداف مطالعات اپیدمیولوژیک برای ارزیابی مواجهه و برآورد بار بیماری‌هاو برای پیش بینی مواجهات شغلی آینده در محیط کار استفاده می‌شود.استفاده از ماتریس مواجهه شغلی در مطالعات اپیدمیولوژیک نسبت به سایر روش های سنتی ارزیابی مواجهه آسان تر و منجر به صرفه‌جویی بیشتر در منابع می شود و در برخی مواقع در تجزیه و تحلیل روابط علیتی در پایگاه های اطلاعاتی خیلی بزرگ شاید تنها راه امکان پذیر است. مزیت عمده استفاده از ماتریس کاهش سو طبقه بندی غیرافتراقی عدم تمایز افراد بیمار از غیربیمار و عدم وجود خطای ناشی از یادآوری کارگران است (5). ناتوانی در محاسبه تنوع مواجهه در طبقات شغلی و فرآیند ساخت پرزحمت کدبندی مشاغل از محدودیت‌های ماتریس می‌باشند(3).که با وجود محدودیت های یاد شده استفاده از ماتریس مواجهه شغلی، مکمل ارزشمندی در مطالعات اپیدمیولوژیک شغلی محسوب می شود و گرچه سو طبقه‌بندی را به‌طور کامل حذف نمی کند اما تا حد زیادی آن را کاهش می دهد.