بررسی شاخص HPC جهت ارزیابی باکتری‌های هتروتروف در شبکه توزیع آب آشامیدنی شهر کرمانشاه

سردبیر محترمشمارش بشقابی باکتری‌های هتروتروف، روشی برای تخمین تعداد باکتری‌های زنده آب است (1). این آزمایش اطلاعات بسیار سودمندی درباره کیفیت آب و کلیفرم‌ها و نیز تاثیر پروسه‌های مختلف آب به ما می‌دهد. سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا، حداکثر مجاز تعداد باکتری‌های هتروتروف در شبکه‌های توزیع آب را cfu/ml500 تعیین کرده است (2 و 3). لذا هدف از این تحقیق، تعیین باکتری‌های هتروتروف به روش شمارش بشقابی هتروتروف (hpc) در شبکه توزیع آب آشامیدنی شهر کرمانشاه بود. این پژوهش از نوع توصیفی و مقطعی می‌باشد. در این بررسی شبکه توزیع شهر کرمانشاه به 5 ناحیه فشاری و 19 ایستگاه تقسیم شد و طی 2 مرحله، 38 نمونه آب از نظر شاخص hpc و کل کلیفرم و همچنین شاخص‌های فیزیکوشیمیایی از جمله کلر باقیمانده، کدورت، دما و ph مورد بررسی قرار گرفت. تمامی مراحل نمونه‌برداری و انجام آزمایشات طبق روش‌های استاندارد انجام گردید (4). نتایج نشان داد که میزانhpc در نواحی 5گانه و ایستگاه‌های تعیین‌شده حداکثر47 و حداقل1 است که در مقایسه با استاندارد میکروبی آب (حداکثرمجاز cfu/ml500) در حد پایینی است. دلیل عمده آن می‌تواند شستشوی به‌موقع شبکه و مخازن باشد که نتیجه آن کاهش میزان باکتری‌های هتروتروف است. همچنین ارتباط بین میزان کلر باقیمانده و hpc نشان می‌دهد که با افزایش کلر آزاد باقیمانده در شبکه توزیع، تعداد کلنی‌ها کاهش می‌یابد که دلیل اصلی آن حساسیت باکتری‌های هتروتروف نسبت به کلر است. در این مطالعه ارتباط مستقیمی بین میزان کدورت وhpc به‌دست آمد چنان‌چه که با افزایش کدورت، مقدار hpc نیز افزایش یافته بود. به‌خاطر این‌که کدورت قادر است به‌عنوان سپری در مقابل گندزدایی کلر عمل نموده و از تاثیر آن برروی hpc بکاهد. لذا حذف کدورت و تصفیه آب فرآیندی مطمین جهت سالم‌سازی آب شرب است تا با کاهش کدورت، مقادیر hpc نیز کاهش یابد. بیشترین میزان آزمون شمارش بشقابی باکتری‌های هتروتروف در ایستگاه‌های 14 و 16 به چشم می‌خورد که احتمالاً ناشی از کلر نزدن به موقع کارگران تاسیسات از یک طرف و وجود بیوفیلم‌ها و بافت قدیمی و فرسوده از طرف دیگر سبب افت سریع میزان کلر باقیمانده و افزایش کدورت و میزان باکتری‌های هتروتروف است. در نقاطی از شبکه که سرعت جریان آب زیاد بود به دلیل کنده شدن بیوفیلم، میزان hpc کم‌تر به‌دست آمد. بنابراین hpc ابزاری کنترلی برای شبکه آبرسانی است. باکتری‌های هتروتروف احتمالاً در جداره لوله‌ها و در محل زانوها و اتصالات شبکه توزیع جرم میکروبی به حالت چسبیده و به‌صورت بیوفیلم تشکیل یافته و عدم آگاهی از وجود این باکتری‌ها موجب تسریع در پدیده خوردگی بیولوژیکی و کاهش آبدهی خطوط آبرسانی و ممانعت از تاثیر کلر و سایر عوامل گندزدا شده و بستر مناسبی را برای بقا و تولید میکروارگانیزم‌های گوناگون فراهم می‌نماید. همچنین احتمالاً با تولید بو و ممانعت‌کنندگی بر تخمیر قند لاکتوز توسط باکتری‌های کلیفرم و اشرشیاکلی گرماپای نتایج آزمون‌های روتین میکروبی را با خطا مواجه می‌سازد. لذا شمارش دقیق این نوع باکتری‌ها جهت کنترل فرآیند و راهبری توزیع آب سالم در شبکه‌های آبرسانی، عامل مهمی برای رفع نقایص موجود در تاسیسات منابع تامین آب می‌باشد.