واکاوی عوامل و محرک‌های موثر در سامان‌دهی بافت‌های فرسوده و ناکارآمد حاشیۀ شهر زاهدان

گسترش فضایی بی‌رویه، بدون برنامه و ورود افراد مهاجر به شهر زاهدان باعث شکل‌گیری بافت‌های حاشیه‌ای در این شهر گردیده است. این شهر همانند شهرهای بزرگ کشور از مشکلات ناشی از بافت‌های فرسوده رنج می‌برد. یکی از موارد مهم در کاهش مشکلات ناشی از آن، شناسایی عوامل موثر بر سامان‌دهی بافت فرسوده در این شهر است. لذا پژوهش حاضر سعی بر آن دارد، ضمن شناسایی محلات حاشیه‌ای و فرسودۀ شهر به بررسی عوامل و محرک‌های موثر بر سامان‌دهی بافت‌های فرسوده و ناکارآمد حاشیۀ شهر زاهدان بپردازد. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش توصیفی- تحلیلی است. جامعۀ آماری پژوهش مردم محلی و ساکنان بافت‌های فرسودۀ شهر زاهدان بوده که با استفاده از فرمول کوکران 280 نمونه به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب گردید. برای گردآوری داده‌ها و اطلاعات از پرسش‌نامه و سوالات کمی (طیف لیکرت) و مصاحبه استفاده شد. جهت بررسی وضعیت بافت‌های فرسودۀ شهر زاهدان از روش توصیفی-تحلیلی و gis استفاده شد. برای شناسایی عوامل و محرک‌های موثر بر سامان‌دهی بافت فرسودۀ زاهدان از مدل‌سازی معادلات ساختاری (sem) استفاده شد. نتایج بررسی وضعیت بافت‌های فرسوده و ناکارآمد زاهدان نشان داد که محلات شیرآباد، کریم‌آباد، کارخانه نمک و پشت گاراژ، بابایان، مرادقلی و چلی‌آباد مهم‌ترین محلات دارای بافت فرسوده و ناکارآمد در شهر زاهدان هستند. نتایج مدل معادلات ساختاری عوامل و محرک‌های موثر بر سامان‌دهی بافت فرسوده نیز نشان داد که عامل اقتصادی با ضریب تاثیر 71/0 بیشترین تاثیر را بر سامان‌دهی بافت فرسودۀ زاهدان داشته است. عامل امکانات، خدمات و تاسیسات زیربنایی شهری با ضریب تاثیر 67/0، عامل اجتماعی و فرهنگی با ضریب تاثیر 61/0، عامل کالبدی و محیطی با ضریب 59/0 و عامل سیاست‌های نوسازی بافت فرسوده با ضریب تاثیر 47/0، در مرتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند. لذا پژوهش حاضر سعی بر آن دارد، ضمن شناسایی محلات حاشه‌ای و فرسوده شهر، به بررسی عوامل و محرک‌های موثر بر سامان‌دهی بافت‌های فرسوده و ناکارآمد حاشیه شهر زاهدان بپردازد. 

analyzing factors underlining the organization of worn-out and ineffective textures in the outskirts of zahedan city

unbridled spatial expansion, lack of planning and the inflow of immigrants to zahedan has given rise to the expansion of peripheral textures in the vicinity of the city. like other major cities in iran, zahedan struggles with the problems caused by worn-out textures. a key factor in reducing the problems associated with these textures is to identify factors affecting the organization of worn-out textures in this city. therefore, the current research aims to identify the marginal and worn-out neighborhoods of the city and examine the factors affecting the organization of worn-out and marginal textures in the outskirts of zahedan. this is an applied study that adopts a descriptive-analytical method. the statistical population consisted of the local people and the residents of worn-out textures of zahedan city, of whom a sample of 280 people was selected through simple random sampling by cochran’s formula. data collection was conducted using a questionnaire (quantitative items on a likert scale) and interviews. a descriptive-analytical method and gis were used to investigate the condition of worn-out textures in zahedan. structural equation modeling (sem) was employed to identify the factors and drivers behind the organization of worn-out texture in zahedan. the results suggest that shirabad, karim abad, karkhane namak and poshte garage, babayan, murad qoli and chali abad are the main neighborhoods home to worn-out and inefficient textures in zahedan. the results of the sem on factors and drivers behind the organization of worn-out texture also revealed that the economic factor with an impact factor of 0.71 had the greatest impact on the organization of these textures in zahedan followed by urban infrastructure facilities, services, and facilities with an impact factor of 0.67, social and cultural factor with an impact factor of 0.61, physical and environmental factor with an impact factor of 0.59 and the policy of renovating worn-out fabrics with an impact factor of 0.47, respectively.