تنزل تمکین/کاهش تسلیم (مناسبات نسلی نسل زد بر اساس فراترکیب پژوهش‌های موجود)

ظهور گسترده و ناگهانی نسل زد در اعتراض‌ها و جنبش‌های اخیر ایران، به‌ویژه در جنبش «زن، زندگی، آزادی»، این نسل را به کانون توجه سیاست‌گذاران و پژوهشگران تبدیل کرده است. ویژگی‌ها و خصوصیات نسل زد و تفاوت‌ها و تمایزهای آن با سایر نسل‌ها در ایران به یکی از پرسش‌های مهم برای پژوهشگران، اندیشمندان و حتی سیاست‌مداران بدل شده است. این مطالعه با بهره‌گیری از روش فراترکیب، به بررسی، تحلیل و تلفیق یافته‌های مقاله‌های علمی تهیه و منتشرشده معتبر در حوزه نسل زد در یک دهه اخیر (1390 -1403) پرداخته است تا تصویری روشن و متقن از تمایزات و تشابهات نسل زد در ارزش‌ها و نگرش‌های مختلف ارائه دهد. یافته های این مطالعه مبتنی بر دسته‌بندی و استخراج کدها و مفاهیم، در چهار حوزه خانواده، دین، محیط کار و سیاست خصوصیت‌های متمایزی را در نسل زد نشان داد که مقوله محوری مطالعه بر پایه آن بنیاد نهاده شده است: تنزل تمکین/کاهش تسلیم؛ به معنای کاهش احترام به اقتدار در هر چهار حوزه خانواده، دین، سیاست و محیط کاری و شغلی است.در حوزه خانواده کاهش احترام به اقتدار در نقد پدرسالاری و استقلال هویتی خود را نشان داده است. در سیاست و محیط کار عدم اعتماد به نهادها و تشکل‌ها و در حوزه دینی، افسون‌زدایی و سنت‌گریزی مهم‌ترین مفاهیمی هستند که خصوصیات و تمایزات نسل زد در ایران امروز را به بهترین وجه تشریح و بازنمایی می‌کنند. بر این مبنا و مبتنی بر تحلیل نتایج پژوهش‌های موجود دررابطه‌با مناسبات نسلی نسل زد با نسل‌های پیشین می‌توان با درنظرگرفتن دو دیدگاه پیوستگی و سرخوردگی به وجود رابطه توافقی توام با تفاوت با والدین و تزاحمی با نسل ایدئولوگ و انقلابی گفتمان حاکم اشاره کرد.

decline of deference / reduction of submission:generational relations of generation z based on a meta-synthesis

the widespread and sudden emergence of generation z in recent protests and movements in iran, particularly in the woman, life, freedom movement, has drawn the attention of policymakers and researchers to this generation. the characteristics and distinctions of generation z compared to other generations in iran have become a key question for scholars, intellectuals, and even politicians.using the meta-synthesis method, this study examines, analyzes, and integrates various findings from credible scientific articles on generation z published over the past decade (2011–2024) to present a clear and well-founded picture of the differences and similarities of this generation in terms of values and perspectives.the study’s findings, based on categorization and extraction of codes and concepts, identify distinct characteristics of generation z in four areas: family, religion, workplace, and politics. these findings form the central theme of this study: decline of compliance / reduction of submission, referring to the diminishing respect for authority across all four domains—family, religion, politics, and professional environments.in the family domain, the decline in respect for authority is reflected in critiques of patriarchy and a stronger sense of identity independence. in politics and the workplace, it manifests as distrust of institutions. in the religious sphere, disenchantment and rejection of tradition are the key concepts that best describe the characteristics and distinctions of generation z in contemporary iran.based on the analysis of existing research on generation z’s generational relations with preceding generations, two perspectives—continuity and disillusionment—can be considered. this suggests a relationship with parents that is both conciliatory and distinct, while tensions exist with the ideological and revolutionary generation that shaped the dominant discourse.