توسعه اقتصادی به مثابه پارادایم قدرت در دوره های اندیشه‌ ژئوپلیتیک

توسعه، فرآیندی برای دستیابی به وضعیت مطلوب است که کشورها با تدوین و پیگیری سیاست‌های مشخصی آن را دنبال می‌کنند. از سوی دیگر، چنین مفاهیمی عمدتا ماحصل برنامه‌ها و سیاست‌های بیرونی و تجویزی است که برای تقویت بنیه کشورهای ضعیف از سوی قدرت‌های بزرگ و کشورهای توسعه یافته ارائه شده است. تحقیق حاضر با اتخاذ رویکرد ژئوپلیتیکی و با بهره‌گیری از دوره‌های اندیشه «ژئوپلیتیک تمدنی»، «ژئوپلیتیک طبیعت‌گرا» و «ژئوپلیتیک ایدئولوژیک» مورد نظر جان اگینو، به واکاوی سیر تحول مفهومی توسعه و توسعه اقتصادی می‌پردازد. از این‌رو، تحقیق حاضر به دنبال پاسخ‌گویی به این پرسش است که ماهیت مفهوم توسعه و توسعه اقتصای با توجه به دوران اندیشه ژئوپلیتیکی چیست؟ روش تحقیق، توصیفی تحلیلی است. روش گردآوری اطلاعات به توجه به ماهیت مسئله مورد بررسی، کتابخانه‌ای و اسنادی است. یافته‌های تحقیق با بررسی مفهوم و ماهیت توسعه و توسعه اقتصادی در سه کلان دوره اندیشه‌ی ژئوپلیتیکی، نشان می‌دهد که توسعه با قرائت‌های مختلف، به عنوان گفتمان یا پارادایمی از قدرت، از سوی قدرت‌های مرکز به کشورهای ضعیف اقتصادی و سیاسی تجویز می‌شده است. در چنین برخوردی و برای توجیه و پیشرفت سیاست‌های قدرت، از کشورهای ضعیف ذیل عناوین «بربر»، «عقب مانده»؛ «توسعه نیافته»؛ «جهان سوم»؛ «در حال توسعه»؛ «جنوب»؛ «غیرمتمدن» و ... یاد شده است. همچنین در یک مدل روابط ژئوپلیتیکی مرکز پیرامون، سیاست‌های قدرت‌طلبانه مرکز زیر عنوان توسعه و مشتقات آن در کشورهای ضعیف دنبال شده و آنان را در موقعیّت تابع و وابسته و استثمار شده قرار داده است.

economic development as a paradigm of power in the eras of geopolitical thoughts

development is the process of reaching a desired state through specific policies. conversely, these concepts primarily stem from external and prescriptive initiatives and policies proposed by major powers and developed countries to fortify the foundations of weaker countries. this study examined the evolution of the concepts of development and economic development through a geopolitical lens, using john a. agnew’s eras of geopolitical thoughts, i.e., “civilizational geopolitics,” “naturalistic geopolitics,” and “ideological geopolitics.” specifically, this study aimed to address the following question: what is the nature of the concepts of development and economic development in the era of geopolitical thoughts? this descriptive-analytical study employed a library research methodology as the data collection method. the analysis of the concept and nature of development and economic development during the three major eras of geopolitical thought revealed that the central powers have prescribed development to economically and politically weak countries as a discourse or paradigm of power with varying interpretations. in an effort to substantiate the advancement of power policies, weaker countries are referred to as “barbarian,” “backward,” “underdeveloped,” “third world,” “developing,” “south,” “uncivilized,” etc. moreover, in a center-periphery geopolitical relationship, the power-seeking policies of the center, which are referred to as “development” and its derivatives, have been implemented in vulnerable countries, resulting in their subordination, dependence, and exploitation.