تحلیل جایگاه عقلانیت در گفتمان برجام و بازتاب آن در سیاست خارجی ایران

آنچه به عنوان عقلانیت در سیاست خارجی شناخته می شود، می تواند از تعاریف متنوعی بهره ببرد. در عین حال در مقاله حاضربا تکیه بر آنچه توسط رالز نظریه پردازی شده و تا حد زیادی می تواند به بهینه سازی سود و زیان خلاصه شود به تحلیل گفتمان عقلانیت در سیاست خارجی جریان اعتدال به خصوص در موضوع برجام می پردازیم و نهایتاً تلاش می کنیم تا ابتنای اصلی سیاست ورزی این جریان را در موضوعات کلان خارجی از گفتمان ایشان استخراج نماییم. اگرچه شاید انعکاس بومی این عقلانیت و مبنا قرار داشتن محاسبه سود و زیان در سیاست، با توجه به سنت و خاستگاه جمهوری اسلامی بیشتر در قالبی نزدیک به مصلحت گرایی بگنجد، اما با نگاهی کلّی تر می توان وحدتی نظری میان این دو قائل شد. این وحدت میان محاسبه سود و زیان و مصلحت اندیشی است که می تواند جمعی باشد میان واقعیت سیاست ورزی و ایدئولوژی حاکم بر نظام سیاسی جمهوری اسلامی به عنوان دستگاه ارزشی – مفهومی تعیین کننده ی قیود این سیستم. مُدّعای جریان اعتدال این جمع بندی است که با حفظ مبانی هویتی نظام سیاسی و اصلاح برخی مبانی شناختی و روش های اجرایی سیاست ورزی خارجی می توان بهینه سازی توازن هزینه – فایده ی نظام سیاسی و منافع ملّی را دنبال کرد. به بیان دیگر این افزایش فایده و کاهش هزینه که از طریق اعتدال در سیاست خارجی قابل حصول است به عنوان تبلور عقلانیت در سیاست ورزی خارجی به تقویت نظام حاکم می انجامد.

an analysis of the position of rationality in jcpoa discourse and its reflection on the iran’s foreign policy

in this article we analysis the position of rationality in the jcpoa discourse as one of the most important decisions of the moderators in iran’s foreign policy. what is known as rationality in foreign policy can be defined in various versions, in the current paper we take what is theorized by john rawls and can be summarized more or less as “optimizing the cost-benefit” to analysis the discourse of rationality in foreign policy of the moderate forces, especially in jcpoa issue from which we try to investigate the basis of their macro foreign policies.although the local reflection of this rationality and basing in on cost-benefit calculation in politics may be something close to expediency, but from a more comprehensive perspective it will be possible to find a theoretical unity between these two. this unity between the cost-benefit calculation and expediency is what can be some sort of summation between the actual politics and the governing ideology in the islamic republic political system as a conceptual determiner. the main claim of the moderated tendency is that with keeping the identities of the political system and reforming in some cognitive parts and executive dimensions of the foreign policy it is possible to optimize the cost/benefit balance and follow the national interests.