تقابل آزادی بیان و توهین‌های مذهبی در نظام اروپایی حقوق بشر

اروپا در دو دهه اخیر شاهد درگیری‌هایی زیادی بوده که در نتیجه تعارض آزادی بیان و توهین‌های مذهبی رخ داده است. نظم حقوقی اروپایی، آزادی بیان را یکی از بنیادهای اساسی جامعه‌ی دمکراتیک و شروط پایه‌ای پیشرفت افراد و خودشکوفایی آنان می‌داند. رویکرد محوری دیوان اروپایی حقوق بشر این است که آزادی بیان نه تنها شامل بیانات غیرتوهین‌آمیز بلکه اظهارات توهین‌آمیز، شوک‌برانگیز یا برانگیزاننده هم می‌شود. این محکمه اما به دنبال حل تعارض آزادی بیان و توهین به مقدسات و ایجاد تعادل منصفانه میان منافع مختلف، از یک سو با عنوان «حمایت از حقوق دیگران» به عنوان یکی از محدودیت‌های مجاز آزادی بیان در برخی موارد از منع بیانات شدیداً توهین‌آمیزی سخن گفته که باعث رنجش شدید پیروان مذاهب می‌شود. از سوی دیگر با نگاهی جامعه‌بیناد، به خطر غَلَیان خشم عمومی جامعه دین‌مدار در نتیجه توهین‌های مذهبی توجه نشان داده است. دیوان اما در سال‌های اخیر در ایجاد تعادل میان آزادی بیان و رنجش دین‌مدارن، وزن عمده‌ای را به جنبه سیاسی، علمی و هنری اظهارت داده و دایره شمول آزادی بیان را گسترش داده اما همچنان خطر تهدید نظم عمومی از عناصر مهم تصمیم‌گیری این نهاد در اِعمال محدودیت نسبت به بیانات حاوی توهین‌های مذهبی بوده است. روش تحقیق حاضر کیفی مبتنی بر تحلیل محتوا با رویکرد توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و‌ اینترنتی انجام یافته است.

freedom of expression and religious insults: european human rights system: european human rights system

in the past two decades, europe has had numerous conflicts resulting from the clash between freedom of expression and religious insults. the european legal system considers freedom of expression as one of the fundamentals of a democratic society and a basic condition for individual progress and self actualization. the central approach of the european court of human rights is that freedom of expression includes not only non insulting statements but also offensive, shocking, or provocative statements. however, this court seeks to resolve the conflict between freedom of expression and blasphemy and create a balance among different interests. on the one hand, under “protecting others’ rights,” the court spoke of banning severely insulting statements that cause significant distress to religious followers. on the other hand, from a societal perspective, the court considered the risk of a public outcry from religious societies due to religious insults. recently, however, the court gave significant weight to the political, scientific, and artistic aspects of expression when balancing freedom of expression against religious sensitivities, thereby expanding freedom of expression’s scope. nonetheless, the threat to public order remains a key factor in the court’s decisions to restrict statements containing religious insults. this study used a qualitative method based on content analysis with a descriptive analytical approach and employing library and internet sources.