خودسازماندهی جهاد در قرآن کریم: همکاری مشروط یا دگرگونی ترجیحات؟ به‌سوی یک نظریه اسلامی

تامین امنیت هدف اصلی هر حکومت و تزکیه مومنان از اهداف اصلی جامعه ایمانی است. آیات زیادی از قرآن به شرح جنگ‌های پیامبر پرداخته است که به‌صورت خودسازماندهی (مشارکت داوطلبانه) و برای غلبه بر مساله سواری رایگان (ناشی از انگیزه منفعت‌طلبی) سامان می‌یافت. در نسخه همکاری مشروط از خودسازماندهی، انگیزه مقابله‌به‌مثل محل تمرکز اصلی است. آخرت‌طلبی انگیزه دیگری است که می‌تواند برای افزایش مشارکت داوطلبانه استفاده شود. تمرکز اصلی جهاد در قرآن کدام انگیزه است و چگونه از آن بهره می‌برد؟ برای پاسخ به این سوال شواهد مربوط به کاربرد دو نظریه همکاری مشروط و دگرگونی ترجیحات در اقتصاد رفتاری و آزمایشگاهی مورد کاوش قرار می‌گیرد. برای این کار ابتدا آیات جهاد در قرآن استخراج شده و سپس دو نوع انگیزه موجود در هر کدام از عوامل موثر بر کاهش سواری رایگان (مقابله‌به‌مثل و آخرت‌طلبی) از جمله هویت، رهبری، مجازات، جداسازی (تمیز)، و... استخراج شده و با یکدیگر مقایسه می‌شوند. یافته‌ها نشان می‌دهد اولاً تمرکز اصلی بر آخرت‌طلبی است، و ثانیاً قرآن آن را مفروض نگرفته و بر شکل‌گیری آن در جهاد (تمحیص قلوب) تمرکز دارد؛ لذا می‌توان خودسازماندهی جهاد در قرآن را نوع دیگری از کنش جمعی به نام همکاری غیرمشروط مبتنی بر تحول ترجیحات نامید.

self-organization of jihad in the holy qur’an: conditional cooperation or preference transformation? towards an islamic theory

ensuring security is the primary goal of any government, while the purification of believers is a central aim of a faith-based community. numerous verses in the qur’an describe the prophet’s military campaigns, which were organized through self-organization (voluntary participation) to address the free-rider problem caused by self-interest.in the conditional cooperation framework of self-organization, the motivation to reciprocate is central. another motivation, rooted in the desire for the hereafter, can also enhance voluntary participation. what is the qur’an’s main motivational focus in the context of jihad, and how does it utilize that focus? to answer this question, the paper examines the application of two theoretical frameworks from behavioral and experimental economics: conditional cooperation and preference transformation. first, verses on jihad from the qur’an are collected. then, within various mechanisms known to reduce free-riding—such as identity, leadership, punishment, and differentiation—two forms of motivation (reciprocity and hereafter-orientation) are identified and compared. the findings suggest two main conclusions: first, the primary motivational emphasis in the qur’an is on hereafter-oriented incentives. second, the qur’an does not treat this motivation as given, but rather aims to cultivate it through the process of jihad (tamḥīṣ al-qulūb – the purification of hearts). thus, jihad-related self-organization in the qur’an may be seen as a distinct form of collective action—unconditional cooperation grounded in the transformation of individual preferences.