شناسایی و تحلیل مولفه‌های مهم در استقرار نظارت شرعی مطلوب در موسسات مالی اسلامی

موسسات مالی اسلامی به دلیل ماهیت فعالیتشان که همان انطباق با شریعت است، همواره در معرض ریسک شریعت قرار دارند. یکی از اقداماتی که منجر به مدیریت این ریسک در موسسات مذکور می‌گردد، حکمرانی و نظارت شرعی است. براساس تعریف سازمان حسابداری و حسابرسی موسسات مالی اسلامی، نظارت شرعی، کلیه اقدامات احتیاطی و نظارتی به‌منظور اطمینان از انطباق فعالیت‌های بانک یا موسسه مالی اسلامی با اصول و قوانین شریعت مقدس اسلام است. هدف نهایی از این نظارت، دستیابی به اقدامات، فعالیت‌ها، تدابیر، اصول و روش‌هایی است که به‌وسیله آن‌ها بتوان ریسک شریعت را در موسسات مذکور به حداقل رساند. این پژوهش، به دنبال استخراج مولفه‌های مهم در طراحی الگوی نظارت شرعی در بازارهای مالی بر اساس استانداردهای بین‌المللی مربوط و مرتبط با حکمرانی و نظارت شرعی ارائه‌شده توسط سازمان حسابداری و حسابرسی موسسات مالی اسلامی (aaofi) و هیئت خدمات مالی اسلامی (ifsb) است. در این پژوهش کلیه استانداردهای ارائه شده توسط نهادهای مذکور در گام اول بررسی شدند. سپس استانداردهای مربوط و مرتبط استخراج گردیدند و با استفاده از روش تحلیل مضمون تجزیه‌وتحلیل شدند. در گام بعد مجموعه کدهای استخراج شده در سه مرحله بازبینی و در نهایت 853 کد در سطوح مضامین فراگیر، سازمان‌دهنده و پایه نهایی شدند. مضامین فراگیر نه گانه یا همان مهم‌ترین مولفه‌ها در طراحی الگوی نظارت شرعی عبارت‌اند از: اصول حکمرانی، هیئت نظارت شرعی، پیاده‌‌سازی نظارت شرعی، استقلال هیئت نظارت شرعی، نظارت شرعی داخلی، کمیته حسابرسی و حاکمیتی، اجرا و افشای مسئولیت اجتماعی، کدهای اخلاقی کارکنان و کدهای اخلاقی برای حسابداران و حسابرسان.

identifying and analyzing the important components in the establishment of optimal sharia supervision in islamic financial institutions

islamic financial institutions, due to the nature of their activities, which is adherence to sharia principles, are constantly exposed to sharia risk. one of the measures leading to the management of this risk in these institutions is sharia supervision. according to the definition provided by the accounting and auditing organization for islamic financial institutions (aaoifi), sharia supervision encompasses all precautionary and oversight measures aimed at ensuring the conformity of the activities of islamic banks or financial institutions with the principles and laws of islamic sharia. in essence, the ultimate goal of this supervision is to achieve actions, activities, measures, principles, and methods that can minimize sharia risk in these institutions. this research seeks to extract important components in designing a model of sharia supervision in the capital market based on relevant international standards related to sharia supervision provided by the accounting and auditing organization for islamic financial institutions (aaoifi) and the islamic financial services board (ifsb). in this research, all standards presented by these entities were first reviewed. then, the relevant standards were extracted and analyzed using the thematic analysis method. in the next step, the extracted set of codes was reviewed and finalized in three stages. the comprehensive themes or important components in designing a model of sharia supervision in the capital market include: sharia supervisory board, implementation of sharia supervision, independence of sharia supervisory board, governance principles, codes of ethics for employees, audit and governance committee, internal sharia supervision, codes of ethics for accountants and auditors, and implementation and disclosure of social responsibility.