بررسی کتاب‌های علوم تجربی دورۀ دبستان از منظر مولفه‌های سواد سلامت روان

بحران‌ها‌ی قرن 21 سلامت روان افراد، به‌ویژه‌ دانش‌آموزان را به‌صورت جدی تهدید می‌کند و اتخاذ راهکارها‌ی مختلف برای ارتقا‌ی سواد سلامت روان آنان ضروری می‌نماید. هدف پژوهش حاضر، بررسی‌ میزان توجه‌ کتاب‌ها‌ی درسی‌ علوم تجربی‌ دورۀ‌ دبستان به‌ مولفه‌ها‌ی سواد سلامت روان بود. این‌ کتاب‌ها‌ با استفاده‌ از روش تحلیل محتوای کیفی‌ جهت‌دار تحلیل شدند. متن‌ کتاب‌ها‌ به‌ نرم‌افزار مکس‌کیودا وارد شد و با استفاده‌ از ابزاری متشکل‌ از چهار مولفۀ‌ سواد سلامت روان، یعنی‌ «کسب‌ و ارتقا‌ی سلامت روان»، «درک‌ اختلالات شایع‌ روان»، «پرهیز از انگ‌زدن» و «ارائه‌ و جلب‌ حمایت»، به‌صورت قیاسی‌ و استقرایی‌ کدگذاری‌ شدند. جامعۀ آماری‌ و نمونه‌ برابر و صفحه‌ واحد تحلیل بود.یافته‌ها‌ نشان‌ داد از مجموع 672 صفحه‌ کتاب‌، در 249 صفحه‌ به‌ مولفه‌ها‌ی سواد سلامت روان توجه‌ شده‌ است. از میان‌ چهار مولفۀ‌ «سواد سلامت روان»، مولفۀ «کسب‌ و ارتقا‌ی سلامت روان» با 186 فراوانی‌ (74.70%) پرتکرارترین‌ مولفه‌ بود که‌ البته‌ در میان‌ خرده‌مولفه‌ها‌ی مختلف‌ آن، به‌ خرده‌مولفه‌ها‌ی «پرهیز از مصرف‌ الکل‌ و دخانیات» و «شناخت‌ تغییرات عملکرد مغز» در هیچ‌‌یک‌ از کتاب‌ها‌ توجهی‌ نشده‌ بود. به‌ دو مولفۀ‌ «درک‌ اختلالات شایع‌ روان» و «پرهیز از انگ‌زدن» نیز در هیچ‌ صفحه‌ای‌ توجه‌ نشده‌ بود. کتاب‌ها‌ی درسی‌ علوم‌ تجربی‌ به‌‌دلیل‌ قرابت‌ آن‌ با موضوع‌ سلامت، سواد سلامت روان دانش‌آموزان را افزایش‌ می‌دهند. پیشنهاد می‌شود مولفان‌ این‌ کتاب‌ها‌ در کنار متخصصان‌ سلامت روان، به‌ تلفیق‌ مولفه‌ها‌ی سواد سلامت در کتاب‌ها‌ اقدام‌ کنند.

an analysis of primary school science textbooks from the perspective of mental health literacy components

the crises of the 21st century pose serious threats to individuals’ mental health, particularly that of students, highlighting the urgent need for strategies to enhance their mental health literacy. the present study aimed to examine the extent to which primary school science textbooks address the components of mental health literacy. these textbooks were analyzed using a directed qualitative content analysis approach. the content of the textbooks was imported into maxqda software and coded both deductively and inductively, based on an instrument consisting of four components of mental health literacy, i.e., (1) promoting and maintaining mental health, (2) understanding common mental disorders, (3) reducing stigma of mental illness, and (4) seeking and offering support. the statistical population and sample were the same, with the unit of analysis being a single page. the findings indicated that out of a total of 672 pages, 249 pages included content related to mental health literacy components. among the four components, promoting and maintaining mental health appeared most frequently, with 186 occurrences (74.70%). however, among its subcomponents, some of them, i.e., avoiding alcohol and tobacco use and understanding changes in brain function were entirely absent from all textbooks. the components understanding common mental disorders and reducing stigma of mental illness were also not addressed in any of the analyzed pages. given the inherent connection between science education and health topics, primary school science textbooks have the potential to contribute significantly to students’ mental health literacy. it is recommended that textbook writers collaborate with mental health professionals to integrate these components into educational materials.