prestige vs. popularity: a critical paratextual analysis of two persian translations of nahj al-balaghah

This article employs critical paratextual analysis to examine the prefaces of two influential persian translations of nahj al-balaghah: mohammad dashti's (1999) and seyyed ja'far shahidi's (1989). through discourse-analytic close reading informed by fairclough's (1989, 2013) three-dimensional cda framework and van dijk's (1998) socio-cognitive approach, this study reveals how these translators construct competing yet overlapping orientations toward authority, readership, and translation practice. shahidi's preface emphasizes individual scholarly mastery and literary craftsmanship oriented toward educated readers, positioning translation as aesthetic preservation, while dashti's preface foregrounds institutional collaboration and communicative accessibility for mass audiences, framing translation as functional mediation. these orientations reflect different value systems in post-revolutionary iranian culture: shahidi's translation, which won the book of the year award, prioritizes literary excellence and elite recognition, while dashti's widely circulated translation emphasizes practical utility and popular appeal. the analysis reveals how post-revolutionary iranian cultural politics generates a dual validation system where the same religious text can achieve legitimacy through fundamentally different pathways.

اعتبار در برابر محبوبیت: تحلیل انتقادی پیرامتنیِ دو ترجمة فارسی از نهج‌البلاغه

این مقاله با تکیه بر تحلیل انتقادی پیرامتنی، دیباچه‌های دو ترجمة شاخص فارسی از نهج‌البلاغه—ترجمه محمد دشتی (1999) و ترجمه سید جعفر شهیدی (1989)—را بررسی می‌کند. پژوهش با اتکا به خوانش گفتمانیِ دقیق و در چارچوب تحلیل انتقادی گفتمان سه‌بعدی فیرکلاف (1989، 2013) و رویکرد جامعه‌شناختی شناختی ون‌دایک (1998) نشان می‌دهد که این دو مترجم چگونه برداشت‌هایی متفاوت، اما تا حدی هم‌پوشان، از مرجعیت، مخاطب و ماهیت ترجمه دارند. دیباچه شهیدی بر دانش فردی، مهارت ادبی و خطاب قرار دادن مخاطبان فرهیخته تاکید دارد و ترجمه را در قالب پاسداشت زیبایی‌شناسی متن تعریف می‌کند؛ در مقابل، دیباچه دشتی بر همکاری نهادی، سادگی و دسترس‌پذیری برای مخاطبان عام تمرکز می‌کند و ترجمه را نوعی میانجی‌گری کارکردی می‌داند. این دو رویکرد بازتاب‌دهنده نظام‌های ارزشی متفاوت در ایران پس از انقلاب‌اند: ترجمه شهیدی—که موفق به دریافت جایزه کتاب سال شده—بر اعتبار نخبگانی و تعالی ادبی تاکید دارد، در حالی که ترجمه پرفروش دشتی کارآمدی عملی و مقبولیت عمومی را در اولویت قرار می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که سیاست‌های فرهنگی ایران پس از انقلاب به شکل‌گیری نظامی دوگانه از اعتباربخشی انجامیده است؛ نظامی که در آن یک متن دینی واحد می‌تواند از مسیرهایی اساساً متفاوت به مشروعیت دست یابد.