ترجمه ابزاری برای مقاومت: مطالعه‌ موردی ترجمه‌های ابراهیم یونسی قبل از انقلاب اسلامی ایران

ترجمه صرفاً انتقال خنثی و بی طرف بین زبانی نیست، بلکه می تواند ابزاری برای اهداف سیاسی–اجتماعی، ازجمله مقاومت در برابر ناملایمات و مشکلات تحمیل شده بر یک ملت از سوی نیروهای داخلی یا خارجی باشد. تبیین چنین کارکردی مستلزم بررسی و مطالعه زمینه و موقعیت ترجمه تولید شده در بافت فرهنگی، سیاسی و اجتماعی زبان مقصد است. تحقیق حاضر سعی نمود تا با بررسی دو ترجمه ابراهیم یونسی—داستان نویس و مترجم معاصر—قبل از انقلاب اسلامی سال 1357، به علّیت ترجمه‌های وی از منظر مقاومت بپردازد. به عبارت دیگر، تلاش نمود با تبیین علّیت این ترجمه‌ها، چگونگی اعمال مقاومت را در آنها روشن سازد. بدین منظور، از مدل تحلیلی برگرفته از دکترین علّیت چهارگانه ارسطو استفاده شد. طبق نظر پیم (2014)، می‌توان چهار نوع علّت مدل ارسطو را بر موقعیت ترجمه تطبیق داد و از آن برای تبیین علّیت ترجمه بهره جست. تحقیق درباره وابستگی‌ها و گرایشات مترجم و نویسندگان متون مبدا (علّت فاعلی)، واکاوی متون مبدا انتخاب شده برای ترجمه (علّت مادی)، بررسی راهبردهای ترجمه‌ای و انتخاب‌های سبکی مترجم (علّت صوری) و بالاخره پیش‌بینی اهداف وی از این ترجمه‌ها (علّت غایی)، منجر به یافته‌های این تحقیق شد. نتایج به‌دست آمده نشان داد که می توان از ترجمه به عنوان ابزاری برای تغییر در جامعه و سلاحی برای مقاومت استفاده کرد. می توان مانند یونسی، با انتخاب متون مناسب مقاومت و نیز دستکاری‌های لازم در سطح متن، از ترجمه برای خدمت به اهدافی استفاده کرد که ممکن است در سعادت و رستگاری جامعه نقش داشته باشند.