ترجمه و کپی‌رایت: دیدگاه ناشران ایرانی دربارۀ نتایج عدم رعایت قانون کپی‌رایت در ایران بر کیفیت و کمیت کار ترجمه

ترجمه و قانون کپی‌رایت و ارتباط آن‌ها با همدیگر محل بحث‌های فراوان بین محققان مطالعات ترجمه بوده است. یکی از این دلایل، منوط بودن ترجمه آثار خارجی به اجازه نویسنده متن مبدا و روابط نابرابر قدرت میان نویسنده و مترجم است که اعتراض برخی از صاحب‌نظران ترجمه از جمله ونوتی را برانگیخته است. ونوتی خواستار ایجاد تغییرات عمده‌ای در قانون کپی‌رایت به نفع ترجمه و مترجم شده است؛ به‌طوری‌که، بر این اساس متن مبدا پس از مدت کوتاهی از نگارش آن آزادانه و بدون نیاز به اجازۀ نویسندۀ مبدا ترجمه شود. نکتۀ مدنظر ونوتی هم‌اکنون در ایران در جریان است. اغلب متون خارجی بدون اجازه ناشر اصلی در کشور ترجمه و چاپ می‌شوند. پژوهش حاضر با به‌کارگیری چارچوب نظری ونوتی به بررسی تاثیر نبود قانون کپی‌رایت بر کیفیت و کمیت کار ترجمه از دیدگاه ناشران ایرانی پرداخته است. در همین راستا، با 23 ناشر مطرح کشور از پنج کلان‌شهر مصاحبه‌ای انجام پذیرفت و نظرات آنان درباره تاثیر عدم رعایت قانون کپی‌رایت در ایران بر کیفیت و کمیت کار ترجمه با استفاده از نظریه داده‌بنیاد استراس و کوربین مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌ها حاکی از آن است که شتاب ناشران جهت ترجمه و چاپ آثار پرفروش در بسیاری از مواقع به ترجمه‌های نازل منجر شده و پدیده پخته‌خواری، موازی‌کاری و کتاب‌سازی را به دنبال داشته است. اما معدود ناشرانی هم هستند که صرفاً به دلایل اخلاقی، خود را متعهد به رعایت قانون کپی‌رایت می‌دانند.