تاریخ‌نگاریِ ایرانیِ ترجمه: طرحی اولیه و مبانیِ معرفت‌شناختیِ آن

مقالة حاضر درصدد است تا با اتکا بر تاریخ‌نگاریِ ایرانی و تلفیق آن با مسائل اساسی در مطالعات ترجمه، به ارائه‌ای طرحی اولیه از «تاریخ‌نگاریِ ایرانیِ ترجمه» اقدام کند. پس از مقدمه‌ای کوتاه، اهمیت، رسالت و نقطۀ آغازِ «تاریخ‌نگاری ایرانی ترجمه» تشریح می‌گردد. سپس، تلاش می‌شود تا با ارجاع به دستگاهِ نظریِ جواد طباطبایی، مبانی تاریخ‌نگارانۀ آن در جهت تحکیم مبانیِ معرفت‌شناختیِ «تاریخ‌نگاری ایرانی ترجمه» به خدمت گرفته شود. در این راستا، مبانی تاریخ‌نگارانۀ دستگاهِ نظریِ طباطبایی، از جمله رویکردِ وی به تاریخ‌نویسیِ ایران، تاریخِ پایه‌ای، ایران به‌مثابة «مشکل»، آگاهی ملّی و ایدۀ «ایرانِ بزرگِ فرهنگی» شرح داده شده و در نسبت با «تاریخ‌نگاری ایرانی ترجمه» بسط داده می‌شود. سرانجام، این طرح به‌عنوان نمونه‌ای از گذر از اروپا‌محوری حاکم بر مطالعات (تاریخی) ترجمه و تدوین رویکردهای بومی در ایران به خواننده عرضه می‌شود. این طرح با تاکید بر «ترجمه در ایران» و «ترجمۀ ایران» می‌تواند در بررسی تاریخِ عمل و نظریۀ ترجمه در ایران یاری‌رسان بوده و با تبیین نسبت بین تاریخ ترجمه و تاریخ اندیشه، پرتوی بر تحولات فکری-تاریخی ایران‌زمین بیفکند. همچنین، «تاریخ‌نگاری ایرانی ترجمه» با تمرکز بر صورت‌بندیِ معرفت‌شناختیِ نسبتِ «ترجمه» و «ایران»، قادر است نظریه‌پردازی ایرانی دربارۀ ترجمه را ممکن کرده و در مقام پیش‌قراول «مطالعات ترجمۀ ایرانی» عمل کند.