بررسی ترجمۀ کتب پزشکی در دورۀ قاجار (1175–1304 شمسی): یکی از عوامل انتقال طب جدید به ایران

هدف از پژوهش حاضر بررسی اجمالی تاریخ ‌پزشکی در دوران قاجار با تمرکز بر ترجمۀ کتب پزشکی در این دوران است. در این پژوهش با روش بررسی ‌تاریخی (مدل تاریخ نگاری پیم 1998) و تحلیل داده‌ها مشخص‌ شد که در زمان قاجار در ابتدا روش معمول درمان به صورت طب ‌سنتی بوده ‌است که تحت تاثیر نهضت تجددخواهی و نیز عواملی از جمله تاسیس مراکز علمی مانند دارالفنون، اعزام دانشجویان به خارج و به کارگیری استادان خارجی، به تدریج جای خود را به روش‌های مدرن داد و آموزش و تحصیل پزشکی‌ نوین معمول ‌‌شد. علاوه بر این به نظر ‌می‌رسد ترجمه یکی از مهم ترین روش‌های انتقال علم پزشکی نوین ‌است. بررسی موضوعی انجام‌شده روی کتب ترجمه‌شده در این حوزه نشان می دهد که در زمان قاجار حدود 446 کتاب در درجۀ اول از زبان‌های عربی، سپس فرانسوی، لاتین، هندی و انگلیسی در 19 موضوع پزشکی ترجمه ‌شده ‌است. بررسی موضوعی این کتاب‌ها نشان ‌می دهد که حوزۀ بیماریهای داخلی با 100 عنوان بیشترین بسامد را دارد و پس از آن طب سنتی با 86 عنوان در مقام دوم قرار دارد، بعد از آن به ترتیب حوزه‌های داروشناسی، تشریح اندام‌ها و جراحی، بیماری های عفونی، گیاهان دارویی، بیماری های آمیزشی، زنان و مامایی، آسیب‌شناسی و چشم پزشکی قراردارد. همچنین زبان مقصد ترجمۀ این کتاب‌ها بیشتر فارسی، سپس عربی، اردو و ترکی بوده ‌است.