بومی‌سازی و بیگانه‌سازی در ترجمۀ عناوین کتاب‌های داستان کودکان: مطالعۀ موردی کتاب‌های گروه سنی 3-6 سال

اهمیت مباحثی چون بومی‌سازی و بیگانه‌سازی در ترجمه زمانی بیشتر می‌شود که مخاطب ترجمه، کودکان ‌باشند. ترجمۀ کتاب‌های کودک از اهمیت خاصی برخوردار است، زیرا این کتاب‌ها برایشان جنبۀ آموزشی و تربیتی بسیار دارد. آنها از طریق ترجمه، با فرهنگ و عناصر فرهنگی بیگانه آشنا می‌شوند؛ لذا مترجمانی که در این حوزه فعالیت دارند با مشکلات زیادی مواجه هستند. یکی از بخش‌های حوزۀ ادبیات کودکان، ادبیات داستانی می‌باشد. این بخش ویژگی‌های خاص خود را دارد. به‌عنوان مثال، در عناوین کتاب‌های داستان، احتمال وجود اسامی خاص و عناصر و مفاهیم مختصِ فرهنگی می‌باشد. در نتیجه، مترجمان این حوزه، برای انتقال مفاهیم زبان بیگانه مجبورند از تکنیک‌های مختلفی استفاده کنند. هدف مطالعۀ حاضر، تعیین میزان و نوع راهبردها و تکنیک‌های غالب در ترجمۀ عناوین کتاب‌های داستان کودکان می‌باشد. جهت انجام این کار، عناوین اصلی کتاب‌های داستان ویژۀ کودکان 3-6 سال در بازۀ زمانی سال‌های90-99 در ایران مورد بررسی قرار گرفت. پیکرۀ تحقیق شامل 90 عنوان کتاب داستان بود و تکنیک‌های به‌کار‌گرفته‌‌شده در هرکدام مطابق مدل وینی و داربلنه (1958)‌ مشخص ‌شد. نتایج پژوهش نشان داد مترجمانِ حوزۀ ادبیات کودکان، در این بازۀ زمانی، از هر دو راهبرد بومی‌سازی و بیگانه‌سازی در ترجمۀ این عناوین استفاده کرده‌اند ولی میزان آن دو با یکدیگر متفاوت است. به‌ نحوی که راهبرد بومی‌سازی بیشتر مورد استفاده قرار گرفته است. در بومی‌سازی از تکنیک ترجمۀ ‌تعادلی یا معادل‌سازی (equivalence)‌ بیشترین و از تکنیک تغییر شیوۀ بیان (modulation) ‌کمترین استفاده را برده‌اند. از طرفی دیگر، در بیگانه‌سازی، تکنیک ترجمۀ‌ کلمه به کلمه، بیشترین و گرته‌برداری (calque)‌ کمترین کاربرد را داشته است. نتایج به‌دست‌آمده در انتخاب راهکارهای ترجمۀ عناصر فرهنگی در ادبیات کودکان، راهنمای مترجمان این حوزه خواهد بود.