فرم، ساحت ترجمه‌ ناپذیرِ شعر: بازخوانی نظریۀ ادبی فرمالیسم در تبیین موانع ترجمۀ شعر

بر پایۀ آراء صورتگرایان روس، ادبیّت، عاملی است که مادۀ ادبی را به یک اثر ادبی بدل می‌کند و زمانی آغاز می‌شود که آشنایی ‌زدایی مصداق ‌یابد و هنرسازه‌های مشترک و بی‌ شمارِ آثار ادبی از حالت آشنای خود خارج شده و دیگرگونه بر خواننده ظاهر شوند. اهمیت آشنایی ‌زدایی در ایجاد زبان و اثر ادبی تا اندازه‌ای است که شعریّتِ شعر بر آن متمرکز است و ترجمه‌ پذیر نیست. پژوهش حاضر با روش توصیفی ‌- تحلیلی به تبیین موانع مسیر ترجمۀ شعر بر پایۀ اصول مکتب صورت ‌گرایی روس پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که ترجمۀ هنرسازه‌ها و فرآیند آشنایی‌ زدایی به عنوان عامل ایجاد هنرسازه و در نهایت فرم شعر، امری دشوار و تقریبا غیرممکن است. وزن، موسیقی حاصل از همنشینی واژگان، آشنایی‌ زدایی‌های حوزۀ معنایی و ساختاری که به واسطۀ بهره‌گیری از صنایع ادبی فراوانی رقم می‌خورد و تعامل هنرسازه‌ها در روند شکل ‌گیری ادبّیت متن، از جملۀ عناصری است که در فرآیند ترجمه یا از بین می‌رود و یا به صورت عنصری منفعل انتقال می‌یابد.