نقش ترجمه در احیای شاهنامه‌نگاری در قرن سوم و چهارم هجری

سابقۀ ‌شاهنامه‌نگاری و شاهنامه‌سرایی که از تجلی‌های ادبیات حماسی در میان فارسی‌زبانان است، به عهد هخامنشیان بازمی‌گردد. پس از حمله‌ اعراب، تمایل به شاهنامه نگاری و شاهنامه سرایی در قرن‌های سوم و چهارم هجری مجدداً احیا گردید که نتیجۀ آن، شکوفایی مجدد نگارش و سرایش متون حماسی به فارسی و احیای هویت ایرانی بود. هدف این مقاله پرداختن به نقش ترجمۀ فارسی در شاهنامه نگاری و نگارش شاهنامه‌های منثور است. مقاله برای دست یافتن به تحلیلی بهتر از شرایط، بخش کوچکی از ترمینولوژی و جامعه‌شناسی پیر بوردیو را نیز به کار گرفته است. در این پژوهش، کارایی نظریۀ بوردیو از آن ‌جهت است که این نظریه، نویسندگان، مترجمان و دیگر عوامل موثر در ترجمه و نگارش را در یک میدان در نظر می گیرد و با تعریف چند نوع سرمایه، تولید محصولات فرهنگی و شکل‌گیری آثار ادبی را در چارچوب رقابت‌ها و انگیزه‌های اجتماعی عاملین و در میدان تعریف شده در نظر می‌گیرد. بررسی‌های به ‌عمل ‌آمده در این پژوهش بدین نتیجه رسیده که در قرن‌های سوم و چهارم هجری، ترجمه نقش قابل‌اعتنایی در شاهنامه‌نگاری داشته است، چراکه نخبگان جامعه‌ آن روز، برای افزایش سرمایه فرهنگی و ملی خود، بر روی تولید کالای فرهنگی به زبان فارسی‌ سرمایه گذاری می کردند تا آن را در میدان به قدرت بدل کنند.