نقش حمایت دربار در انتخاب آثار ترجمه‌شده در دارالترجمۀ دولتی در عصر ناصری

پژوهش حاضر آثار ترجمه‌شده را در دارالترجمۀ دولتی عصر ناصرالدین شاه قاجار بررسی می‌کند. هدف واکاوی حمایت دربار از ترجمه و نقش آن در انتخاب کتاب برای ترجمه در دارالترجمه است. برای این منظور، از طریق جست‌وجو در کتابخانه‌ها و بانک‌های اطلاعاتی آنلاین، فهرستی از آثار ترجمه‌شده در دارالترجمه تهیه شد، سپس، در چارچوب نظریۀ حمایت لفور، حمایت شاه از ترجمۀ بعضی آثار و بی‌توجهی او به آثار دیگر تحلیل شد. ترجمه‌های یافت شده بر اساس محتوا و مضمون به ده دسته تقسیم شدند: سفرنامه، اخبار و مقالات، تاریخ، متون ادبی، سیاست روز، جغرافیا، علوم، متون نظامی، اقتصاد و سایر. علائق شاه و احساس نیاز او به ترجمه شدن برخی کتاب‌ها و همچنین تلاش رئیس دارالترجمه برای تعلیم و تربیت شاه و آگاهی دادن به او از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده در انتخاب آثار برای ترجمه تشخیص داده شد. بیشترین متن‌های ترجمه‌شده سفرنامه‌ها، کتاب‌های تاریخی و اخبار و مقالات مطبوعات بودند. علاوه بر این‌ها، به متن‌های حوزۀ ادبیات، سیاست روز، جغرافیا، علوم و همچنین کتاب‌های نظامی نیز توجه شده بود. اما در حوزه‌هایی مانند اقتصاد، کشاورزی و آشپزی فقط تعداد انگشت‌شماری کتاب ترجمه شده بود و در برخی حوزه‌ها مانند فلسفه، جامعه‌شناسی، آموزش و پرورش، حقوق، قوانین مترقی و ادیان، با وجود این که روشنفکران خارج از حاکمیت به آن‌ها توجه کرده بودند، هیچ کتابی برای ترجمه انتخاب نشده بود. عدم انتخاب آثار برای ترجمه در این حوزه‌ها با بی‌میلی شاه برای ایجاد اصلاحات و تغییر در وضع موجود مرتبط دانسته شد.