بررسی تطبیقی نشانگرهای فراگفتمانیِ محاوره‌ای و تعاملی در ترجمه‌های فارسی خطبه‌ها و نامه‌های نهج‌البلاغه

هدف این مقاله بررسی تطبیقی نشانگرهای فراگفتمانی محاوره‌ای و تعاملی در خطبه‌ها و نامه‌های نهج‎البلاغه طبق طبقه‌بندی هایلند است. بدین منظور نخست تمام خطبه‌ها و نامه‌های نهج‌البلاغه مطالعه شد و در مرحله نمونه‌گیری، نامه‌ها و خطبه‌هایی انتخاب شدند که فراوانی زیادی به لحاظ موضوعی و مخاطب در بین سایر خطبه‌ها و نامه‌ها داشتند. سپس نشانگرهای محاوره‌ای و تعاملی از متن این خطبه‌ها و نامه‌ها و مطابق با معادل آنها در ترجمه نهج‌البلاغه توسط محمد دشتی و سید جعفر شهیدی استخراج گردید. جهت بررسی تفاوت معناداری بین انواع فراگفتمان در خطبه‌ها و نامه‌های منتخب، از آزمون مربع کا استفاده شد. نتایج نشان داد که در خطبه‌های بررسی‌شده، گذرها با بسامد 613، پرتکرارترین نشانگرهای محاوره‌ای، هستند، در حالی که ارجاع‌های درون‌متنی، تنها با یک بسامد، کم تکرارترین نشانگر محاوره‌ای هستند. در بین نشانگرهای تعاملی، درگیرسازها با 296 مرتبه تکرار، در رده نخست قرار دارند و عبارات احتیاطی با 26 بار تکرار در رده آخر قرار دارند. همچنین در نامه‌های بررسی‌شده، باز هم گذرها با بسامد 559، پرتکرارترین نشانگرهای محاوره‌ای هستند، در حالی که استنادها، تنها با یک بسامد، کم تکرارترین نشانگر محاوره‌ای هستند. در بین نشانگرهای تعاملی، درگیرسازها با بسامد 257، پرتکرارترین نشانگرها هستند و در آخر عبارات احتیاطی با بسامد 35 قرار دارند. آزمون فرضیه‌ها نشان داد که بین نوع متن و نوع نشانگرهای فراگفتمان ارتباط معناداری وجود داشت؛ اما تفاوت آماری معناداری در تعداد نشانگرهای محاوره‌ای و نشانگرهای تعاملی بین خطبه‌ها و نامه‌های بررسی‌شده وجود نداشت.